Bankalardaki Forward İşlemi
প্রশ্নের বিবরণ
"Selamünaleyküm. Sorum bankaların vermekte olduğu forward işlemi üzerine olacaktır. Şöyle aktarayım. Ben ticari bir alışverişim neticesinde mal aldım ve örneğin 1.000.000 $ borçlanmış oldum. Malı 1 Temmuz’da almış olayım. Bugün ise 1 Ağustos olmuş olsun. Borcumun ödemesi 1 Ekim olsun. 1 Temmuz itibariyle dolar kuru 1,83 iken 1 Ağustos itibariyle dolar kuru da 1,93 olsun. Ödememe henüz iki ay var. Ve ben iki ay sonrası için ülkemde kriz çıkacağı ve dış ekonomik müdahalelerle doların kurunun 1,99 olacağını düşünmekteyim. Bu riskten korunmak üzere bankayla görüştüm. Banka bana 1 Ekim’e doların kurunu 1.000.000$ için 1,96 TL’ye sabitleyebileceğimizi bildirdi. Yani ben 1 Ekim’de doların kuru 2 TL bile olsa 1,96’dan 1.000.000 dolarımı alabileceğim. Bu dolar kurunu sabitleme işlemi için de benden 40.000 TL bir bedel istiyorlar. Sorum şudur ki benim ödeyecek olduğum bu 40.000 TL’lik dolar kurunu sabitleme bedeli faiz midir veyahut dinen caiz midir?"
Açıklama
Forward işlemi, gelecekte belirli bir tarihte döviz alım-satımını önceden sabitlemek üzere yapılan finansal bir sözleşmedir. Bu işlem, döviz kuru riskinden korunmak amacıyla kullanılır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, forward işlemi eğer sadece döviz kuru sabitleme amacıyla ve faiz içermeyen bir hizmet bedeli karşılığında yapılıyorsa, bu işlem caiz olabilir. Ancak, bu bedel faiz (riba) unsuru taşıyorsa veya işlem spekülatif amaçlı ise caiz değildir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faiz kesinlikle haram kılınmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir... Allah, faizi ve faiz yiyenleri lanetlemiştir." (Bakara, 2/275)
Hadis-i Şeriflerde de faiz kesinlikle yasaklanmıştır:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpayla, hurma hurmayla ve tuz tuzla aynı miktarda takas edilir; eğer miktar veya tür farklı ise peşin yapılır." (Buhari, Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, forward işlemi temel olarak bir riskten korunma (hedging) aracıdır. Siz 1 Temmuz'da 1.000.000 $ borçlandınız ve ödemeyi 1 Ekim'de yapacaksınız. Döviz kuru artarsa zarara uğramamak için bankayla 1,96 TL'den sabitleme yaptınız ve bunun için 40.000 TL ücret talep edildi. Burada önemli olan, bu 40.000 TL'nin neye karşılık verildiğidir.
- Eğer bu bedel, bankanın sunduğu hizmet, işlem masrafları veya risk yönetimi karşılığı ise ve faiz unsuru içermiyorsa, bu ücret caizdir.
- Ancak, bu bedel, faiz niteliğinde bir fazlalık veya gecikme cezası ise, İslam hukuku açısından haramdır.
- İslam'da vadeli döviz alım-satımı (sukuk veya murabaha gibi işlemler hariç) genellikle peşin yapılır. Vadeli satışlarda riba riski vardır.
- Bu nedenle, işlemin yapılış şekli, sözleşme şartları ve alınan ücretin mahiyeti çok önemlidir.
Günümüzde birçok İslam finans kurumu, forward işlemlerini faizsiz alternatiflerle (sukuk, murabaha, salam vb.) yapmaya çalışmaktadır. Bankaların klasik forward işlemleri genellikle faiz içerir ve bu yüzden caiz görülmez.
Diğer Görüşler
Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de genel olarak vadeli döviz alım-satımında faiz yasağı benzer şekilde geçerlidir. Ancak bazı çağdaş İslam finans kurumları, riskten korunma amaçlı ve faizsiz yöntemlerle forward benzeri işlemler yapmaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı da klasik forward işlemlerini faiz içerdiği için uygun görmemektedir.
Sonuç
Sonuç olarak, bankanın talep ettiği 40.000 TL sabitleme bedeli eğer faiz unsuru taşıyorsa caiz değildir. Ancak bu bedel sadece hizmet ve risk yönetimi karşılığı ise ve faiz içermiyorsa caiz olabilir. Bu konuda sözleşme detaylarını dikkatle incelemek ve mümkünse İslam finansı konusunda uzman birine danışmak önemlidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
