Bankadan Emekli Olmak Dinen Uygun Mudur?
Détails de la question
"Muhterem hocam, Selamun aleyküm. Katılım bankasında çalışmaktayım. Faizsizlik prensibi çerçevesinde faaliyetlerimizi sürdürmekteyiz. Değişen ekonomik dengeler ve kuralları koyucu rakiplerle mücadele kapsamında, bizim katılım bankaları da bünyelerindeki mevcut ürünlere ek olarak yeni enstrümanlar (ürünler) geliştirmektedirler. Bunlardan biri de Bireysel Emeklilik Sistemi(BES)'dir. Sistem ise şu şekilde izah edilmektedir. "Bireysel Emeklilik Sistemi ile aslında düzenli gelire sahip olan insanların sağlıklarının ve gençliklerinin yerinde olduğu dönemlerde daha iyi gelir elde edebiliyor olmasına dayalı olarak, emeklilik yıllarında, emeklilik maaşında yaşanan kesintilere dayalı olarak hayat standardında bir değişiklik gündeme gelmeden emeklilik öncesindeki gelir ve yaşam standartını devam ettirebilmesine imkan tanımak adına oluşturulmuş, uzun vadeli yatırım imkanıdır. Örnek, sistem özü itibariyle 10 yıl vadeye dayalı olup, müşteri (süre sonunda) dilerse emekli gibi düzenli maaş alabilir, dilerse tek seferde biriken parasını "varsa" kârıyla birklikte tahsil eder. Ortada sigortadan bahsedebileceğimiz herhangi bir şey söz konusu değildir, özü itibariyle uzun vadeli tasarruf ve yatırım amacı vardır. Ancak lehdarın vefat etmesi halinde, lehdar tarafından önceden belirlediği kişiye (yoksa varislerine) fonda biriken anaparası ve "varsa" kârının ödenmesi (zarar varsa anaparadan mahsup edilir) garanti edilmektedir."Burada fon yönetimi mevzu bahis olup, müşterinin aylık ödeyeceği tasarruflarla kurulmuş fonda eskiden hazine bonosu bulundurma zorunluluğu vardı. Yeni mevzuat bu zorunluluğu kaldırmış olup, fonun tamamı kıymetli maden ile (KuveytTürk'ün altın hesabı gibi), İMKB'deki hisse senetleri ile (islami endekse uygun ürünlerle), Gelire Endeksli Senetlerle veya bu üç ürünün karmasından oluşabileceği gibi fonun % 10'unu geçmeyecek şekilde katılım havuzlarında değerlendirilmesine de imkan tanımaktadır. Kısaca hazine bonusu ve repo zorunluluğu ortadan kalktığı için katılım bankaları olarak faize duyarlı müşterilerimize bu ürünü faizsiz bankacılık ilkeleri dahilinde sunma arzusundayız.Bu üründen yararlanacak müşterilerimize anapara ve getiri garantisi verilmemekte olup, yukarıdaki ürünlerden gelire endeksli senetler hariç tamamı risk içerebildiğinden zarar da sözkonusu olabilir. Bankamızın hizmet alacağı yatırım firması da yukarıda ifade ettiğimiz ürünlere yatırım yaparak fonun varlığını devam ettirecektir. Bunun karşılığında fonun kârı ve zararı fon içindeki müşterilere ait olup, gerek bankamız gerekse yatırım firması fon yönetimi, takibi, raporlanması ve diğer oprasyonel işlemler ve giderleri karşılamak için müşteriden hizmet ücreti alacaktır."Bu durmuda Bireysel emeklilik sistemine bakışımız nasıl olmalıdır? Bu konu dinimizce uygun mudur? Rabbim yolunda ayaklarımızı sabit kılsın. Selam ve dua ile."
Açıklama
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) gibi uzun vadeli tasarruf ve yatırım araçlarının İslam hukukundaki yeri, faizsiz bankacılık prensipleri ve yatırım araçlarının mahiyetiyle doğrudan ilişkilidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, faizsiz prensiplerle faaliyet gösteren katılım bankalarının sunduğu ve faiz içermeyen, risk ve getiri esasına dayalı yatırım ürünleri, şartları sağlandığında caizdir. Ancak ürünün içeriğinde faiz (riba) veya haram unsurlar bulunmamalıdır. Anapara ve getiri garantisi olmayan, yatırım riski müşteriye ait olan ve faizsiz araçlarla fonlanan BES ürünleri dinen uygundur.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faiz kesinlikle yasaklanmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir..." (Bakara, 2:275)
Ancak ticaret ve yatırım serbesttir, kar ve zarar paylaşımı meşrudur:
"Allah ticareti helal, faizi haram kılmıştır." (Hadis, Sahih Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, katılım bankalarının faaliyetleri faizsiz finans prensiplerine dayanır. Bireysel Emeklilik Sistemi gibi ürünlerde, fonlar faizsiz yatırım araçlarına (altın, hisse senetleri, gelire endeksli senetler vb.) yatırılır. Burada önemli olan, fonun faizli enstrümanlar içermemesi ve anapara garantisi olmamasıdır. Çünkü İslam'da yatırımda kar ve zarar müşteriye aittir, garanti edilen kar veya anapara faizli işlem sayılır ve caiz değildir.
Fon yönetimi için alınan hizmet ücretleri ise meşru bir karşılık olarak kabul edilir. Ayrıca, vefat halinde lehdarın belirlediği kişilere anaparanın ve varsa karın ödenmesi, miras hukukuna uygundur ve sakıncası yoktur.
Bu bağlamda, BES ürünleri müşterilere faizsiz ve risk esaslı bir tasarruf imkanı sunuyorsa, dinen uygundur. Ancak müşterilerin ürünün risklerini iyi anlaması, faizli yatırım araçlarından kaçınılması ve şeffaflık önemlidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak faizsiz, risk esaslı yatırım ürünlerini caiz görürler. Ancak bazı alimler, anapara garantisi olmayan ürünlerde riskin yüksek olması sebebiyle temkinli olunmasını önerir. Bazı görüşlerde ise gelire endeksli senetlerin mahiyeti tartışmalı olabilir, bu nedenle ürünün detayları dikkatle incelenmelidir.
Sonuç
Bireysel Emeklilik Sistemi, faizsiz prensiplere uygun şekilde yapılandırılmışsa ve müşteriye risk ve getiri durumu açıkça bildiriliyorsa, Hanefi mezhebine göre dinen uygundur. Müşterilerin bilinçli olması ve ürünün faiz içermemesine dikkat edilmesi önemlidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
