Zamanı Satan Bankalar
جزئیات سؤال
"Selamunaleykümverahmetullah. Hocam malumunuz katılım bankalarında evlilik ile alakalı yeni fonlar gündeme geldi evlenirken ne alınması gerekiyorsa evlenen şahıs alıyor bankaya götürüp onlara ödeme (yaptırdıkdan) sonra bankaya borçlu olarak ödeme yapıyorlar ama bu ödeme bankanın düzenlediği doğrultuda 6 ay 9 ay 12 ay olarak ödeyebiliyor yanlız ödeme süresi uzarsa fiyat da değişiyor, bu olay faize giriyor mu yani bankalar zamanı satmakla bizi faize bulaştırmış oluyorlar mı? Cevabınız için şimdiden mevla razı olsun."
Açıklama
Katılım bankalarının evlilikle ilgili sunduğu fonlarda, müşterinin aldığı mal veya hizmet bedelini bankaya ödemesi ve geri ödemede vade farkı veya fiyat artışı olması, İslam hukukunda faiz (riba) tartışmalarını gündeme getirir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, eğer ödeme süresi uzadıkça fiyat artıyorsa ve bu artış sabit bir oran veya belirli bir vade farkı olarak tahakkuk ediyorsa, bu durum riba (faiz) kapsamına girer ve haramdır. Çünkü Kur'an ve hadislerde açıkça faiz almak ve vermek yasaklanmıştır.
Deliller
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu, onların, 'Alım satım da ancak faiz gibidir' demeleri yüzündendir. Oysa Allah, alım satımı helal, faizi haram kılmıştır." (Bakara, 2:275)
Rasulullah (sav) buyurmuştur: "Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpa ile, hurma hurma ile, tuz tuz ile, aynı miktarda ve aynı cins olarak el değiştirir; eğer farklı miktarda veya farklı cins olursa, o zaman peşin olur, satış da peşin olur." (Müslim, Riba 1)
Detaylı Açıklama
Katılım bankaları, faizsiz finans prensipleriyle çalışır ancak uygulamada vade farkı veya fiyat artışı şeklinde bir ek ücret talep edilirse, bu durum İslam hukukunda tartışmaya açıktır. Eğer fiyat artışı, sadece vade uzadıkça ortaya çıkıyorsa ve bu artış sabit bir oran üzerinden hesaplanıyorsa, bu riba olarak kabul edilir. Çünkü bu, ödemenin gecikmesi nedeniyle borçluya ek yük getirmek anlamına gelir ki bu Kur'an ve sünnette yasaklanmıştır.
Ancak bazı durumlarda, bankalar mal veya hizmetin peşin fiyatı ile vadeli fiyatı arasında fark olabilir. Bu fark, malın vade farkı değil, satış fiyatının bir parçası olarak kabul edilirse ve peşin fiyatla vadeli fiyat arasında serbestçe belirlenmiş bir fark varsa, bu faiz sayılmaz. Burada önemli olan, fiyat farkının vade uzadıkça otomatik artmaması ve borçludan faiz gibi ek ücret alınmamasıdır.
Günümüzde katılım bankalarının uygulamalarını dikkatle incelemek gerekir. Eğer ödeme planı ve fiyatlandırma şeffaf ve faizsiz finans prensiplerine uygun ise caizdir. Ancak vade uzadıkça fiyatın artması, sabit oranlı ek ücret alınması durumunda bu faiz kapsamına girer ve haramdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde faiz yasağını kabul eder. Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de vade farkı ve fiyat artışının faiz kapsamında değerlendirilmesi yaygındır. Ancak bazı çağdaş İslam alimleri, katılım bankalarının uygulamalarını ekonomik gerçekler ve modern finans sistemi bağlamında değerlendirmekte, bazı istisnai durumlarda farklı yorumlar getirmektedirler. Yine de genel kanaat, vade farkı ile faiz arasında net bir ayrım yapılması gerektiğidir.
Sonuç
Değerli Müslüman, katılım bankalarının evlilik fonlarında vade farkı veya fiyat artışı varsa, bu durum faiz (riba) kapsamına girebilir. Bu nedenle ödeme planını ve fiyatlandırmayı dikkatle inceleyiniz, mümkünse faizsiz finans prensiplerine uygun ve şeffaf olanları tercih ediniz. Allah kolaylık versin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
