Yüzlerce Cilt Kitabı Satın Alma İmkanım Yok, İnternetten İndirebilir miyim?
تفاصيل السؤال
"Selamünaleyküm hocam. Telif hakları ile ilgili birkaç soru sormak istiyorum, inanın cevabınıza çok ihtiyacım var. Allah Teâlâ Hazretleri zamanınızı bereketlendirsin, sizi sevdiği ve razı olduğu kullarından eylesin.
1. İnternette kolayca bulunabilen Arapça İslami kaynak kitapların PDF'lerinin kopyalarını kullanmak caiz midir? Mesela bir kitap/makale vs yazarken, kaynakların hep böyle dijital kopyalarından faydalanmak ve sonra bu kitabın/makalenin satılmasıyla para kazanmak doğru olur mu? Bir araştırmacının bu binlerce cilt kitabı satın alması mümkün değil gibi, daima yeterli bir kütüphaneye erişmek de mümkün olmayabiliyor, öte yandan insanın mesleği bu ise, yayıncılarının rızası olmadan bilgisayar ortamına aktarılmış bu kitapları kullanarak para kazanmış da oluyor, tavrımız nasıl olmalı bu hususta?
2. Bizim ücretini ödeyerek satın aldığımız kendi kitaplarımızı, yanımızda kolayca taşıyabilmek kullanımlarını kolaylaştırmak için PDF ve benzeri dijital formatlara aktarmamız caiz midir? Birçok kitabın üzerinde, "herhangi bir şekilde kopyalanması dijital ortama aktarılması yasaktır" vs. yazıyor. Öte yandan başka bir şekilde sürekli kullanmamız gereken onlarca cilt kitabı daima yanımızda taşımamız mümkün olmuyor. Bunları bilgisayara aktarmak için yayınevinin/yazarın rızası gerekir mi? yoksa kitabı satın aldıktan sonra istediğimi yapabilirim denebilir mi?
3. İslami çalışmalar yapan bir kurumun/derneğin kullanım kolaylığı bakımından kendi kütüphanesinde bulunan kitapları dijital ortama aktarmayı istemesi durumunda, bu ameliyeyi yapan kişinin/kişilerin kazandığı para helal olur mu? Şimdiden çok teşekkür ederim hocam. Hürmetler."
Açıklama
İslami ilim kaynaklarının dijital ortamda kullanımı ve telif hakları, günümüz teknolojisi ve bilgi erişimi açısından önemli bir meseledir. Bu konuda hem İslam hukukunun genel prensipleri hem de güncel telif hakları mevzuatı dikkate alınmalıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir eserin sahibinin hakkına riayet etmek esastır. Başkasına ait eserleri izinsiz olarak çoğaltmak, dijital ortama aktarmak veya ticari amaçla kullanmak caiz değildir. Ancak, eserin sahibi veya yayıncısından izin alınması halinde bu işlemler yapılabilir. Satın alınan kitapların kişisel kullanım için dijital ortama aktarılması ise, sahibin açıkça yasaklamadığı durumlarda ve zarar vermemek kaydıyla caiz görülür.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de emek ve hakkın korunması vurgulanır:
"Ve Allah'ın kullarının hakkını yemeyin ve yeryüzünde fesat çıkarmayın." (En'am, 6/152)
Hz. Peygamber (s.a.v) de emek sahibinin hakkına saygı gösterilmesini öğütlemiştir:
"Her kim bir emek sahibine hakkını vermezse, Allah ona gazap eder." (Müslim)
Detaylı Açıklama
1. İnternetten indirilen Arapça İslami kaynakların PDF kopyalarını izinsiz kullanmak, sahibinin hakkını ihlal etmek anlamına gelir. Bir araştırmacının binlerce cilt kitabı satın alması zor olsa da, bu durum hakkı ihlal etmeyi meşru kılmaz. İslam'da başkasının hakkını korumak esastır. Yayıncı veya yazarın izni olmadan eserleri çoğaltmak ve ticari amaçla kullanmak caiz değildir. Araştırmacılar, mümkünse kütüphanelerden veya yasal dijital platformlardan faydalanmalı, izin alınmadan eserleri çoğaltmamalıdır.
2. Satın aldığınız kitapları kişisel kullanım amacıyla dijital ortama aktarmak, sahibin açıkça yasaklamadığı durumlarda Hanefi mezhebine göre genellikle caizdir. Ancak kitabın üzerinde "kopyalanması yasaktır" gibi ibareler varsa, bu yayımcının hakkını koruma talebidir ve buna saygı göstermek gerekir. Mümkünse yayınevinden izin alınması tavsiye edilir. Bu, hem İslam ahlakı hem de günümüz telif hakları kanunları açısından önemlidir.
3. İslami çalışmalar yapan kurumların kütüphanelerindeki kitapları dijital ortama aktarması için, ilgili eserlerin sahiplerinden veya yayıncılardan izin alınması gerekir. Bu işlemi yapan kişilerin kazandığı para, izin alınmış ve hakkaniyet çerçevesinde ise helaldir. İzin alınmadan yapılan dijitalleştirme ve ticari kazanç ise caiz olmaz.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak eserin sahibinin hakkına riayet edilmesini vurgular. Bazı çağdaş İslam alimleri, bilgiye erişimin kolaylaştırılması için telif haklarına saygı gösterilerek dijitalleşmenin desteklenmesi gerektiğini belirtir. Ancak izinsiz çoğaltma ve ticari kazanç elde etme konusunda ihtilaf yoktur.
Sonuç
Değerli Müslüman, eserlere saygı göstererek, izin almadan dijital kopya kullanmaktan kaçının. Kendi satın aldığınız kitapları kişisel kullanım için dijitalleştirmek için izin almanız veya yayımcının şartlarına uymanız daha uygundur. Kurumsal dijitalleştirmede mutlaka izin alınmalı, emeğe hürmet gösterilmelidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
