'Yaratmak' kelimesini kullanmanın hükmü nedir?
Vraagdetails
"Yaratmak kelimesini insana özgü olarak kullanmak; mesela, çok yaratıcı bir insan, ya da bu adamın yaratıcı bir kişiliği var gibi cümleleri kullanmak, yazmak ya da söylemenin İslami açıdan net hükmü nedir?"
Açıklama
Yaratmak kelimesi, İslami terminolojide Allah'a mahsus bir fiildir. İnsanlar için ise genellikle ‘icat etmek’, ‘tasarlamak’ veya ‘yeni bir şey ortaya koymak’ anlamında mecazi olarak kullanılır. Bu kullanımın hükmü, kelimenin nasıl ve hangi bağlamda kullanıldığına bağlıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, yaratmak fiili Allah’a mahsustur ve O’nun zatına özgüdür. İnsanlar için yaratmak kelimesinin kullanılması, eğer Allah’ın yaratma sıfatını kendilerine isnat etmiyorsa, yani mecazi anlamda ‘icat etmek’, ‘tasarlamak’ gibi anlamlarda kullanılıyorsa caizdir. Ancak yaratmak kelimesi, Allah’ın zatına ve kudretine ait bir fiil olarak doğrudan insana isnat edilirse bu uygun olmaz.
Deliller
Kur’an-ı Kerim’de yaratma fiili Allah’a özgü olarak geçer:
"Allah, gökleri ve yeri hak ile yaratandır." (Âl-i İmrân, 3/54)
"O, yaratandır, var edendir." (Rahmân, 55/14)
Hz. Peygamber (s.a.v) de yaratmanın Allah’a ait olduğunu belirtmiştir:
"Allah’tan başka hiç kimse yaratmaz." (Sahih Buhari)
Detaylı Açıklama
Günlük hayatta insanlar ‘yaratmak’ kelimesini yeni bir ürün ortaya koymak, bir sanat eseri yapmak veya yeni fikirler üretmek anlamında kullanırlar. Bu anlamda kelimenin mecazi kullanımı İslam’da sakınca taşımaz. Çünkü burada yaratmak, Allah’ın zatına ait olan yaratma fiilinden farklı olarak, insanın aklı ve emeğiyle bir şeyler ortaya koymasıdır.
Ancak ‘yaratmak’ kelimesini insanlara Allah’ın yaratma sıfatını isnat edecek şekilde kullanmak, yani insanın gerçekten varlıkları yoktan var ettiğini iddia etmek İslam’a aykırıdır. Bu tür ifadelerden kaçınmak gerekir. Bunun yerine ‘icat etmek’, ‘tasarlamak’, ‘yeni bir şey ortaya koymak’ gibi ifadeler tercih edilmelidir.
Örneğin, “Bu adam çok yaratıcıdır” veya “çok yaratıcı bir kişiliğe sahip” demek, mecazi anlamda insanın yeni fikirler ve eserler ortaya koyduğunu ifade eder ve caizdir. Ancak “insan yaratır” gibi bir ifade, yaratmanın Allah’a mahsus olduğunu bilen bir Müslüman için uygun değildir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde yaratmanın Allah’a ait olduğunu kabul ederler. Şafii, Malikî ve Hanbelî mezheplerinde de insan için yaratmak kelimesinin mecazi anlamda kullanılması caiz görülür. Ancak yaratmanın hakiki anlamı sadece Allah’a aittir.
Sonuç
Değerli Müslüman, yaratmak kelimesini insan için mecazi anlamda, yeni bir şey ortaya koymak manasında kullanmakta bir sakınca yoktur. Ancak yaratma fiilini Allah’a özgü bir sıfat olarak bilip, bu sıfatı insanlara isnat etmekten kaçınmak gerekir. Bu hassasiyete dikkat ederek dilimizi kullanmak, İslam’ın tevhid anlayışına uygun olur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
