Ürün Satışında Aracıya Komisyon Vermek Rüşvet Midir?
Question Details
"Hastanede calisan bir arkadas yardimi ile hastaneye malzeme satiyoruz. Arkadasa satistan bir pay veriyoruz. Rusvet olur mu? Detaylar soyledir: Hastane bu urunden almak zorunda (bizden ya da baska bir firmadan) Hastanede calisan arkasimiz tavsiye makaminda yetkili, Hastanenin baska firmadan alis fiyati 33L (rakamlar oran olarak verilmistir.) Bizim satis fiyatimiz 27,5L dir, alis fiyatimiz 11L dir. Arkadasa verdigimiz rakam 3L dir. Arkadas olmasaydi bizim hastaneye malzemeyi satma sansimiz cok azdi. Bizim hastaneye bu fiyattan (27,5L) verirseniz sizden aldiririm dedi, tamam dedik. Sonra sana ne kadar verecegiz dedik? –ben bir sey istemem- dedi. Biz "olmaz oyle sayende sattik" deyip 3L yi verdik. Bundan sonraki satislarda da her satistan sonra 3L verdik. Bu rusvet midir? Eger rusvetse verilenler icin ne yapmaliyiz? Ayni urunun baska markasini satmaya karar verdik. Bu sefer konusarak belirli bir oran belirledik. Satabilirsek bu rusvet olur mu?"
Açıklama
Ürün satışında aracıya komisyon vermek konusu, İslam hukukunda rüşvet ve haksız kazançla ilişkilendirilebilecek hassas bir meseledir. Özellikle kamu kurumlarında çalışan kişilere yapılan ödemelerin mahiyeti önemlidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, kamu görevlisine veya yetkili kişiye, görevini kötüye kullanarak veya haksız bir şekilde menfaat sağlamak amacıyla verilen her türlü para veya değer rüşvet olarak değerlendirilir ve haramdır. Ancak, aracıya yapılan komisyon, hizmet karşılığı ve meşru bir iş ilişkisi kapsamında ise rüşvet sayılmaz.
Deliller
Kur'an-ı Kerim ve hadisler rüşvetin haram olduğunu açıkça belirtir:
“Allah, rüşveti ve insanların mallarını haksız yere yemeyi haram kılmıştır.” (Bakara, 2/188)
“Kim bir mü’mini haksız yere öldürürse, cezası cehennemdir; orada ebedi kalacaktır. Allah ona gazap etmiş, lanetlemiş ve onun için büyük bir azap hazırlamıştır.” (Nisa, 4/93) - Bu ayet rüşvetle doğrudan ilgili olmasa da haksızlık ve zulmün şiddetini gösterir.
Hz. Peygamber (s.a.v) buyurmuştur: “Rüşvet alan ve veren, her ikisi de cehennemliktir.” (Sahih Buhari, Edeb 38)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, hastanede çalışan arkadaşınıza satış karşılığı verdiğiniz 3L tutarındaki ödeme, eğer onun görevini kötüye kullanarak sizi tercih etmesini sağlamak amacıyla yapılıyorsa rüşvet hükmündedir. Çünkü bu durumda arkadaşınız, kamu görevlisi sıfatıyla tarafsız davranması gerekirken sizin lehine hareket etmiş olur ve bu davranış haksız kazanç ve suiistimal anlamına gelir.
Ancak, eğer bu ödeme tamamen aracı hizmeti karşılığıdır; yani arkadaşınız sadece sizinle hastane arasında aracılık yapmış, pazarlık veya lojistik destek gibi meşru bir hizmet vermişse ve hastane yönetimi bu durumu biliyor ve onaylıyorsa, bu durumda rüşvet sayılmaz. Fakat burada önemli olan husus, hastane çalışanının yetkili ve satın alma kararında etkili olmasıdır. Eğer satın alma kararını etkileyen bir makamdaysa ve siz ona ödeme yapıyorsanız, bu rüşvet olur.
Fiyatlar açısından da sizin satış fiyatınız hastanenin diğer tekliflerinden düşük olsa bile, bu durum rüşveti ortadan kaldırmaz. Çünkü rüşvetin haram olması, fiyatın yüksek ya da düşük olmasına bağlı değildir; haksız menfaat sağlama niyeti esastır.
Eğer verilenler rüşvet sayılırsa, İslam hukukunda bu tür haram kazançlardan tevbe edip, mümkünse bu paralar ihtiyaç sahiplerine sadaka olarak verilmelidir. Ayrıca, bundan sonra bu tür ödemelerden kaçınılmalıdır.
Yeni ürün satışında belirli bir oran üzerinden komisyon anlaşması yapılması da aynı şekilde değerlendirilir. Eğer bu oran, kamu görevlisinin görevini kötüye kullanmasına sebep olacaksa rüşvet olur. Ancak tamamen meşru bir aracılık hizmeti karşılığı ise, bu durumda rüşvet sayılmaz.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde, kamu görevlilerine yapılan haksız menfaat sağlama amaçlı ödemeler rüşvet kabul edilir. Maliki mezhebi de bu konuda katıdır. Ancak bazı çağdaş alimler, aracı hizmetinin mahiyetine ve tarafların niyetine göre farklı değerlendirmeler yapabilmektedir.
Sonuç
Özetle, hastane çalışanına yapılan ödeme, onun görevini kötüye kullanarak size avantaj sağlaması durumunda rüşvettir ve haramdır. Bu tür ödemelerden kaçınmalı, meşru hizmet karşılığı olmayan ödemeleri vermemelisiniz. Haram olanlar için tevbe edip, mümkünse sadaka vermek gerekir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
