Varisi olmayan teyzemin malını nasıl bölüşmeliyiz?
جزئیات سؤال
"Hiç evlenmemiş ve çocuğu olmayan bir teyzem vardı, 79 yaşındaydı. Bir yıl hastalandı ve ona biz baktık; annem, ablam, kardeşim ve ben. Teyzemin malı mülkü yoktu ama birikmiş parasını babamın üzerine yatırttırdı, ölürsem siz aranızda bölüşün diye vasiyet etmiş. Teyzem hastalandığında hiçbir kardeş ilgilenmemişti, hatta şimdi ölse umurumuzda değil dediler. Biz hastanelerde, evde hep ona baktık. Teyzem öldü. Çeyiz eşyası, altını ve diğer ev eşyalarını nasıl almalıyız, dinen uygun olanı nedir? Ona hiç bakmayan kardeşlere ve çocuklarına da vermeli miyiz? Bu arada anneannem ve dedem çoktan vefat ettiler."
Açıklama
Varisi olmayan bir kişinin mal varlığının nasıl paylaşılacağı, İslam miras hukukunun temel konularından biridir. Teyzenizin mal varlığı ve vasiyetine göre hareket etmek gerekir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, varis bulunmayan bir kişinin malı önce mirasçılara, yoksa vasiyete göre dağıtılır. Teyzenizin vasiyeti, malını "siz aranızda bölüşün" şeklindeyse, bu vasiyet geçerlidir ancak mirasçılar da hak sahibidir. Mirasçılar arasında kardeşler ve çocuklar varsa, bunlar öncelikli mirasçılardır. Ancak teyzenizin çocuğu yok ve kardeşleri de ilgilenmemişse, mirasçılar anne ve babanın kardeşleri (yani teyzenizin kardeşleri) olabilir. Anneanneniz ve dedeniz vefat ettiğine göre teyzenizin mirasçısı varsa onlar önceliklidir. Eğer mirasçı yoksa, vasiyet edilen kişiler malı paylaşabilir. Çeyiz eşyası ve altın gibi kişisel eşyalar ise genellikle mirasın bir parçasıdır ve mirasçılar arasında paylaşılır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de miras hükümleri açıkça belirtilmiştir:
“Allah size çocuklarınızdan miras olarak erkeklere iki dişinin payı kadar pay vermenizi emrediyor. Eğer çocuklarınız azsa, onlara bir pay verilir.” (Nisa, 4/11)
Bu ayet mirasın paylaştırılmasıyla ilgilidir. Ayrıca Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
“Mirasçı olmayan kimsenin malı, Allah’a aittir.” (Buhari, Müsakat, 2)
Bu hadis, mirasçı yoksa malın devlet veya vakıf gibi yerlere gidebileceğine işaret eder. Ancak vasiyetle malın dağıtılması mümkündür.
Detaylı Açıklama
Teyzenizin mirasçısı olup olmadığını tespit etmek önemlidir. Eğer teyzenizin kardeşleri varsa onlar mirasçı olabilir. Ancak sizin belirttiğiniz gibi kardeşleri ilgilenmemiş ve hatta miras istememişlerse, bu durum onların miras hakkını ortadan kaldırmaz ancak pratikte malın paylaşımı vasiyetle düzenlenebilir. Vasiyet, mirasın üçte birini geçmemek şartıyla geçerlidir. Teyzenizin "siz aranızda bölüşün" şeklindeki vasiyeti, malın paylaşımı konusunda bir kolaylık sağlamaktadır. Çeyiz eşyası ve altın gibi kişisel eşyalar, mirasçılar arasında eşit şekilde paylaştırılmalıdır. Teyzenize bakanlar olarak sizlerin hakkı, miras hukukunda özel bir durum olarak kabul edilmez ancak ahlaki ve insani olarak takdir edilir. Bu nedenle, mal paylaşımında kardeşlerinize de belli bir pay vermek İslam adaletine uygundur. Vasiyet edilen kişiler olarak sizler, malı adil şekilde paylaşmalısınız.
Diğer Görüşler
Şafii mezhebine göre de mirasçılar önceliklidir ve vasiyet üçte bir sınırını aşamaz. Malın tamamını vasiyetle dağıtmak mümkün değildir. Mal paylaşımı konusunda farklı mezhepler arasında temel farklar yoktur, ancak uygulamada yerel adetler ve aile içi anlaşmalar etkili olabilir.
Sonuç
Değerli Müslüman, teyzenizin malını paylaşırken öncelikle mirasçılar tespit edilmeli, varsa onların hakları gözetilmelidir. Vasiyet, mirasın üçte birini geçmemeli ve mal adil şekilde paylaştırılmalıdır. Teyzenize bakanlar olarak sizlerin emeği ahlaki olarak değerlidir, ancak miras hukukunda özel bir pay hakkı doğurmaz. Kardeşlerinize de miras hakkı verilmelidir. Bu konuda aile içinde karşılıklı anlayış ve adaletle hareket etmek en güzeli olacaktır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
