Satılan malın borcunu bir dahaki sene almak caiz midir?
جزئیات سؤال
"Hocam bizim köyde bazı çiftçiler arpa buğday bazı ürünleri satıyorlar. Ürünleri satarken şöyle bir şey yapıyorlar. Mesela 10 ton buğdayınız var buğday sahibi diyor ki bu buğdayı sana veririm ama seneye borç olarak veririm diyor. Buğdayın kilogramı 1 liradan düşündüğümüzde adam bu sene 10 bin liraya vereceği buğdayı seneye ödenmesi şartıyla borca 15 bin liraya veriyor. Hocam bu helal mi ya da faize giriyor mu?"
Açıklama
Satılan malın bedelinin peşin yerine bir yıl sonra ve daha yüksek bir miktarla alınması, İslam hukukunda önemli bir konudur. Bu durum, özellikle tarımsal ürünlerin satışında sıkça karşılaşılır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir malın bedelinin peşin verilmesi gerekir. Eğer mal peşin teslim edilip bedel sonradan ödenecekse, bedelin artması faiz (riba) hükmüne girer ve caiz değildir. Yani, 10 ton buğdayın bugünkü değeri 10 bin liraysa, seneye 15 bin liraya satılması faizli bir işlem olur ve haramdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faizle ilgili açık uyarılar vardır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu yüzden onlar, (korkunç) azaptan kurtulamazlar." (Bakara, 2:275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de faizle ilgili birçok hadisinde kesin yasak getirmiştir:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpa ile, hurma hurma ile, tuz tuz ile aynı miktarda ve peşin olarak takas edilir. Eğer farklı miktarda veya vadeli olursa, bu faizdir." (Müslim)
Detaylı Açıklama
Buğday veya diğer ürünlerin satışında, mal teslimi ve bedel ödemesi aynı anda yapılmalıdır. Eğer mal peşin verilip bedel sonraya bırakılırsa, bedelin artması faiz olur ve caiz değildir. Bu durum, borç para verme ve geri ödeme şekline benzer. Çiftçinin ürününü seneye daha yüksek fiyattan alması, aradaki fark faiz olarak değerlendirilir.
Günümüzde çiftçiler veya satıcılar, ürünlerini peşin satmak yerine vadeli ve yüksek fiyatla satmayı tercih edebiliyorlar. Bu durumda İslam hukuku, faizden kaçınmayı emreder. Alternatif olarak, peşin satış veya kar-zarar ortaklığı gibi faizsiz finansman yöntemleri tercih edilmelidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde faiz yasağını kabul eder. Şafii, Malik ve Hanbeli mezheplerinde de vadeli satışlarda bedelin artması faiz olarak görülür ve haramdır. Ancak bazı durumlarda, malın teslimi ve bedelin ödenmesi arasında makul bir süre varsa ve fiyat artışı piyasa koşullarına bağlıysa, farklı değerlendirmeler olabilir. Fakat bu tür uygulamalarda da faizden kaçınmak esastır.
Sonuç
Değerli Müslüman, ürünlerinizi satarken bedelin peşin alınmasına dikkat edin. Vadeli satışlarda bedelin artması faiz olur ve caiz değildir. Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız hadisine uygun olarak faizden uzak durunuz.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
