Ribâ ile faiz aynı şeyler midir?

Açıklama

Ribâ, İslam hukukunda kesinlikle haram kılınan ve genellikle borç para işlemlerinde fazladan alınan haksız kazancı ifade eder. Günümüzde bankacılıkta uygulanan faiz ise bu ribâ kavramıyla ilişkilendirilir ve tartışılır.

İslami Hüküm

Hanefi mezhebine göre ribâ, borç para alışverişinde anaparanın üzerine belirli bir miktar eklenerek alınan fazlalıktır ve kesinlikle haramdır. Banka faizi de bu anlamda ribâ kapsamına girer ve caiz değildir.

Deliller

Kur'an-ı Kerim'de ribâ açıkça yasaklanmıştır:

"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir; bu, onların hallerinin bozulması içindir." (Bakara, 2/275)

Bir başka ayette de ribâ kesinlikle yasaklanmış ve müminlere uyarı yapılmıştır:

"Ey iman edenler! Faizi kat kat artırarak yemeyin ve Allah'a karşı takva sahibi olun ki kurtuluşa eresiniz." (Âl-i İmrân, 3/130)

Hz. Peygamber (sav) de ribâ ile ilgili birçok hadisinde haram olduğunu belirtmiştir:

"Altı şey ribâdır: Buğday buğdaya, arpa arpayı, hurma hurmaya, tuz tuza, para paraya, altın altına, gümüş gümüşe benzer şekilde, eşit ve peşin olarak." (Müslim)

Detaylı Açıklama

Ribâ, borç para alışverişinde vade farkı veya miktar farkı olarak ortaya çıkar. Bankacılık sisteminde ise mevduat karşılığı verilen kredi faizleri, ribâ olarak değerlendirilir. Çünkü borç verilen paranın üzerine belirli bir oran eklenerek geri alınması ribâdır. Bu durum İslam'ın adalet ve eşitlik prensiplerine aykırıdır.

Modern finans sisteminde faiz uygulamaları yaygın olsa da, İslam alimleri bu uygulamaları ribâ kapsamında değerlendirir. Bu nedenle faizsiz bankacılık ve finans modelleri geliştirilmiştir. Türkiye'de de Katılım Bankacılığı bu ihtiyaca cevap vermektedir.

Günümüzde bireylerin faizli işlemlerden kaçınması, İslam'ın ribâ yasağına riayet etmesi açısından önemlidir. Ancak zorunlu durumlarda ve meşru alternatif bulunmadığında farklı görüşler de tartışılmaktadır.

Diğer Görüşler

Hanefi mezhebi ribâyı kesin haram kabul eder. Şafii, Maliki ve Hanbeli mezhepleri de benzer şekilde ribâyı haram kılar. Ancak bazı çağdaş İslam alimleri, modern bankacılık faizlerinin klasik ribâdan farklı olduğu ve meşru olabileceği yönünde görüşler ileri sürmüştür. Bu görüşler ihtilaflıdır ve genel kabul görmemektedir.

Sonuç

Değerli Müslüman, Kur'an ve hadisler ışığında banka faizi ribâ kapsamındadır ve haramdır. Faizsiz finans yöntemlerini tercih etmek İslam'a uygun olandır.