Menkul ve Gayrimenkulun Zekatı Nasıl Verilir?
Sorunun Detayı
"Eldeki stok ticari teminatımızın, menkul ve gayrimenkulumuzun zekatı konusunda bilgi verebilir misiniz? Hocam bir de bir aylık istihkak ve borçlar çıkartılacak denilir. Ancak bir aylık istihkak derken ticarethanenin de bir aylık sabit gideri düşülecek mi? Çünkü çalışan onlarca olabilir ve kira sabit gider yüksek olabilir."
Açıklama
Zekât, İslam'ın beş şartından biridir ve malın belirli bir kısmının ihtiyaç sahiplerine verilmesini emreder. Menkul ve gayrimenkul malların zekâtı, malın niteliğine ve kullanım amacına göre farklılık gösterir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre ticari malların (menkul) zekâtı, malın yıl boyunca nisap miktarında bulunması ve üzerinden bir yıl geçmesi halinde %2,5 oranında verilmesi gerekir. Gayrimenkul ise ticaret amacıyla alınıp satılan bir mal değilse, onun üzerinde zekât farz değildir. Ancak kira geliri zekât vermeye sebep olabilir.
Deliller
Zekâtın farz oluşu Kur'an-ı Kerim'de açıkça belirtilmiştir:
“Mallarınızda, onda bir veya yirmide bir oranında zekât verin.” (Kur'an, Tevbe Suresi, 9:103)
Hz. Peygamber (s.a.v) de ticari malların zekâtını emretmiştir:
“Altın ve gümüşün zekâtı vardır, ticaret mallarının zekâtı vardır.” (Sahih Buhari, Zekât, 34)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, ticari mallarınızın zekâtını hesaplarken stoklarınızın güncel piyasa değeri esas alınır. Nisap miktarına ulaşıp bir yıl (hawl) geçtiğinde %2,5 zekât vermeniz gerekir. Gayrimenkul ise genellikle ticaret amacıyla alınıp satılmaz, bu yüzden üzerinde zekât yoktur. Ancak gayrimenkulden elde edilen kira gelirinin zekâtı vardır. Bu gelir, zekât nisabına ulaştığında ve üzerinden bir yıl geçtiğinde %2,5 oranında zekât verilir.
Bir aylık istihkak ve borçlar konusu ise ticaret mallarının net değerini belirlemek içindir. Burada, ticarethanenin bir aylık sabit giderleri (kira, çalışan maaşları vb.) doğrudan düşülmez. Çünkü bu giderler, ticari faaliyet için zorunlu harcamalardır ve malın değerinden sayılmaz. Ancak alacaklarınızdan tahsil edilemeyen kısmı, yani zarar veya borçlar düşülür. Özetle, stokların piyasa değeri üzerinden borçlar düşülür, sabit giderler değil.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak ticari malların zekâtı kabul edilir. Maliki ve Şafii mezheplerinde gayrimenkulün ticaret amacıyla alınıp satılması durumunda zekât farz olur. Hanbeli mezhebi de benzer görüştedir. Ancak kira gelirinin zekâtı konusunda mezhepler arasında farklılıklar olabilir; bazıları kira gelirinin zekâtını ayrı bir zekât olarak görür.
Sonuç
Ticari mallarınızın piyasa değeri üzerinden, nisap ve bir yıl şartlarını göz önünde bulundurarak %2,5 zekât vermelisiniz. Gayrimenkulün kendisinden değil, kira gelirinden zekât alınır. Bir aylık sabit giderler düşülmez, ancak tahsil edilemeyen borçlar düşülür. Bu şekilde hesaplama yapmanız hem dini hükme uygun hem de pratik olacaktır.
