Memur Olmak İçin Referans Kullanmak Caiz midir?
جزئیات سؤال
"Hocam, ben 2019 sonunda yapılan hakimlik savcılık yazılı sınavını kazanarak sözlü mülakata katılmaya hak kazandım.
Sistemin icbar etmiş olduğu referans müessesinin dinen meşru olup olmadığını sormak istiyorum. Kariyerimi bir haramım üzerine inşa etmek istemiyorum.
Şu bilgiyi de eklemek isterim, ben kendime referans bulduğumda bu mesleği benden daha fazla hakediyor olup da referansı olmayan bir kişinin önüne geçmeyeceğim muhtemelen. Belki benden daha fazla hakedip de referansı yetersiz olan bir kimsenin önüne geçebilirim. Bu durumda sorumluluğun bu mülakatı yürütenlerde mi yoksa bende mi olacağına emin değilim. Ayrıca referans bulursam çok nüfuzlu kimselere ulaşmayacağımı daha ziyade meslek içerisinden kişilere ulaşmaya çalışacağımı belirtmek isterim.
Sonuç itibariyle sorularım:
1. Bu şartlarda referans müessesesinden yararlanmak; yararlanan bakımından caiz midir, haram mıdır, neden?
2. Evet ise referansın mesleki ya da siyasi olması arasında dinen fark var mıdır?"
Açıklama
İş veya memuriyet için referans kullanmak, günümüzde yaygın bir uygulamadır ve bunun dinî açıdan hükmü, referansın mahiyetine ve kullanım şekline bağlıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, referansın meşru olması için haksızlık, yalan veya hile içermemesi gerekir. Eğer referans, liyakat ve hakkaniyet ölçüsünde, kişinin gerçek vasıflarını ve ehliyetini yansıtıyorsa ve haksız üstünlük sağlamıyorsa, kullanılması caizdir. Ancak referans aracılığıyla haksızlık yapılırsa veya liyakatsiz birinin hakkı gasp edilirse, bu durum caiz olmaz.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de adalet ve hakkaniyet vurgulanmıştır:
"Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder." (Nisa, 4/58)
Hz. Peygamber (s.a.v) de adalet ve hakkaniyeti önemle tavsiye etmiştir:
"Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız, müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz." (Buhari, Edeb 69)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, referans kullanımı günümüz iş hayatında yaygın olup, aslında kişinin liyakatini ve ehliyetini gösteren bir araç olabilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, referansın haksızlık veya yalan içermemesi, başkalarının hakkını gasbetmemesidir. Eğer referansınız, gerçekten mesleki yeterliliğinizi ve karakterinizi yansıtıyorsa ve bu sayede hakkınız olan bir pozisyona ulaşmanıza vesile oluyorsa, bu durumda dinen bir sakınca yoktur.
Ancak referansın siyasi veya nüfuz kullanımıyla, liyakat dışı bir üstünlük sağlanıyorsa, bu durum İslam ahlakı ve adalet prensipleriyle çelişir. Sizin de belirttiğiniz gibi, daha fazla hak eden birinin önüne geçmek, haksızlık olur ve bu sorumluluk hem referans veren hem de kullanan açısından önemlidir.
Referansın mesleki olması, liyakat ve ehliyeti esas aldığı için daha meşrudur. Siyasi referans ise bazen haksızlık ve kayırmaya yol açabilir, bu yüzden dikkatli olunmalıdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak benzer görüştedir; referansın haksızlık ve yalan içermemesi esas alınır. Bazı alimler, referansın sadece kişinin gerçek vasıflarını yansıtması halinde caiz olduğunu, aksi halde haram olduğunu belirtirler.
Sonuç
Referans kullanmak, eğer adalet ve hakkaniyet ölçüsünde ise caizdir. Mesleki referanslar tercih edilmeli, haksızlık yapmaktan kaçınılmalıdır. Sorumluluk, hem referans veren hem de alan kişiye aittir. Allah kolaylık versin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
