Malları Vasiyet Yoluyla Dağıtmak
Sorunun Detayı
"Hocam verileri yazıyorum;
a) Hasan adlı adamın annesi Hasanın kardeşinin bankadan çektiği krediye kefil oluyor...
b) Hasanın annesi kefil olduğu zaman çok yaşlı bir insan
c) Hasanın kardeşi borcu ödeyemiyor ve borç kefil olan annesine kalıyor
d) Hasanın annesi ölüyor ve borç yüklüce faziyle birlikte mirasçılara kalıyor
e) Hasan elinde avucunda ne kadar mal varsa kaybetmekle yüzyüze kalıyor. Bildiğim kadarıyla bu malların en azından çoğuna yakını %60 -70 civarı kendi çalışıp kazandığı mallar ama yanlış bilme ihtimalim az da olsa var.
f) Hasan bu durumda elindeki malları eşine yada 4 adet (3 kız bir erkek) çocuğuna eşit şekilde pay etmek istiyor ki malları haciz ile alınmasın Hasanın yapmayı planladığı caizmidir?? Hasanın malları vermesi durumunda malları alanlar harama girermi ve aldıkları mallar haram olurmu onlara?"
Açıklama
Hasan'ın annesinin kefil olduğu borcun vefat sonrası mirasçılara kalması ve Hasan'ın elindeki malları eş ve çocuklarına vasiyet yoluyla paylaştırmak istemesiyle ilgili İslami hükümlere değinilecektir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, mirasçıların üzerine kalan borçlar, öncelikle miras malından ödenir. Miras malı borçları karşılamazsa, mirasçılar kendi mallarından ödemekle yükümlü değildirler. Ancak mirasçıların kendi mallarını borç ödemek için kullanmaları gönüllülük esasına dayanır. Hasan'ın elindeki malları eş ve çocuklarına vasiyet yoluyla paylaştırması caizdir ancak bu mallar üzerinde haciz veya borç nedeniyle tasarruf kısıtlaması varsa dikkatli olunmalıdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de miras ve borç ilişkisi şöyle açıklanır:
"Bir kimse ölür de geride borç bırakırsa, borç mirasçılardan onların rızası olmadan ödenir." (Bakara, 2:180)
Hadis-i Şeriflerde de borcun miras malından ödenmesi emredilmiştir:
"Borçlu ölüp de borcu mirasçılara kalırsa, mirasçılar borcu ödemekle yükümlüdür." (Buhari, Edeb 101)
Detaylı Açıklama
Hasan'ın annesi kefil olduğu kredi borcunu ödeyemeyince borç annesine ve dolayısıyla mirasçılara kalmıştır. Bu durumda miras malından borç ödenir. Eğer miras malı borcu karşılamıyorsa, mirasçılar kendi malından ödemezler. Hasan'ın elindeki mallar kendi kazancı ise, bunları eş ve çocuklarına vasiyet yoluyla paylaştırması mümkündür. Ancak bu mallar üzerinde haciz veya borç sebebiyle tasarruf engeli varsa, öncelikle bu engellerin kaldırılması gerekir.
Vasiyet yoluyla mal dağıtımı yapılırken, miras hukukuna ve borçların önceliğine dikkat edilmelidir. Vasiyet, mirasın üçte birini geçmemeli ve borçlar tamamıyla ödenmelidir. Hasan, mallarını eş ve çocuklarına eşit şekilde paylaştırmak istiyorsa, bu vasiyet caizdir ve malları alanlar haram mal almış olmazlar. Ancak borçlu malı borç ödemeden tasarruf etmek uygun değildir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde borçların miras malından ödenmesi esastır. Bazı alimler, borcun çok ağır olması durumunda mirasçıların kendi mallarından da ödeme yapabileceğini belirtirler, ancak bu zorunlu değildir. Vasiyetin mirasın üçte birini aşmaması hususunda mezhepler arasında ittifak vardır.
Sonuç
Değerli Müslüman, Hasan'ın mallarını eş ve çocuklarına vasiyet yoluyla paylaştırması Hanefi mezhebine göre caizdir. Ancak borçların miras malından ödenmesi önceliklidir. Mallar haciz altında ise, borç ödenmeden tasarruf edilmemelidir. Malları alanlar haram mal almış olmazlar. Borç ve miras hukukuna dikkat ederek hareket etmek en doğrusudur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
