Lyoness sisteminden para kazanmak caiz midir?
جزئیات سؤال
"Avusturya menşeli bir şirket şöyle bir sitem geliştirmiş: Siz Lyoness diye bir şirkete üye oluyorsunuz. Onlar size üyelik kartı veriyor. Lyoness Türkiye'de ve dünyadaki büyük şirketler ile anlaşarak bu karta sahip kişilere hem para kazanma şansı veriyor hem de indirim sağlıyor. Sistem şöyle işliyor: Siz bu kartı en az dört kişiye tavsiye ediyorsunuz. Sonra size sağ ve sol diye iki hesap açılıyor. Bu dört üye sizin sağ ve sol kollarınıza üye olmuş oluyorlar. Onlar da kendilerine üye bulup bu kartları veriyorlar. Diyelim sizin grubunuzdaki bütün insanlar bir ayda 10 bin TL alışveriş yaptı. Siz de bunun 0,5'ini nakit alıyorsunuz. Ya da sağ kolunuzda 35 bin TL sol kolunuzda 35 bin TL alışveriş olursa (yani toplamda 75 bin TL) 990 TL nakit para kazanıyorsunuz. Kısacası, üyelerinizin alışverişlerinden dolayı size kar payı ödeniyor. Sistem bana mantıklı geldi ancak olaya baktığımızda çok kapitalist bir sisteme benziyor. Alışveriş için belirlenen firmalar genellikle büyük, uluslararası şirketler. Böyle bir sisteme üye olup indirimlerden faydalanmak ya da para kazanmak caiz midir?"
Açıklama
Lyoness sistemi, üyelerin alışverişlerinden pay alarak kazanç sağlamaya dayalı bir pazarlama ve gelir modeli sunmaktadır. Bu tür sistemlerin İslam hukukundaki hükmü, kazancın helal ve meşru olup olmadığına bağlıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, kazancın caiz olması için kazancın haram unsurlar içermemesi, faiz, hile, aldatma veya kumar gibi yasak yollarla elde edilmemesi gerekir. Çok katmanlı pazarlama (MLM) ve benzeri sistemlerde, kazancın esas olarak ürün veya hizmet satışından mı yoksa yeni üye kazandırmaktan mı sağlandığı önemlidir. Eğer kazanç esas olarak gerçek bir mal veya hizmet satışına dayanıyorsa ve üyelerden haksız yere para talep edilmiyorsa, bu sistem caiz olabilir. Ancak, yeni üye getirmeye dayalı kazanç varsa ve bu piramit sistemi veya haksız kazanç oluşturuyorsa, caiz değildir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de haksız kazanç ve faizle ilgili uyarılar bulunmaktadır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu, onların, 'Alım satım da faize benzer' demelerindendir. Oysa Allah, alım satımı helal, faizi haram kılmıştır." (Bakara, 2/275)
"Ey iman edenler! Faizi kat kat artırarak yemeyin ve Allah'tan korkun ki kurtuluşa eresiniz." (Âl-i İmrân, 3/130)
Hadislerde de haksız kazanç ve aldatmaya karşı uyarılar vardır:
"Kim bir müminin malını haksız yere alırsa, kıyamet günü Allah'ın gazabıyla karşılaşır." (Buhari, Edeb 69)
Detaylı Açıklama
Lyoness gibi sistemlerde, üyelerin alışverişlerinden pay alma şekli, sistemin yapısına göre değerlendirilmelidir. Eğer sistemde esas kazanç, gerçek ve meşru ticari faaliyetlerden (örneğin, indirimli alışverişten) sağlanıyorsa ve yeni üye getirmek zorunlu değilse, bu durum caiz olabilir. Ancak, sistemin temelinde yeni üyelerden alınan ücretler veya yeni üye getirme zorunluluğu varsa, bu piramit veya ponzi sistemi olarak değerlendirilir ve İslam'da haramdır.
Türkiye ve dünya genelinde birçok İslam alimi ve Diyanet İşleri Başkanlığı, çok katmanlı pazarlama sistemlerinde dikkatli olunmasını, özellikle yeni üye getirmeye dayalı kazanç modellerinden kaçınılmasını tavsiye etmektedir. Çünkü bu tür sistemlerde risk büyüktür ve çoğu zaman sonradan katılanlar zarar eder.
Sonuç olarak, Lyoness sistemine üye olmadan önce sistemin işleyişini, kazancın kaynağını ve üyelik şartlarını dikkatlice incelemek gerekir. Kazanç esas olarak alışverişten geliyorsa ve üyelik ücretsiz veya makul bir ücretse, caiz olabilir. Ancak yeni üye getirmeye dayalı yüksek kazanç vaatleri varsa, bu durum sakıncalıdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak benzer değerlendirmeler yapar. Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de haksız kazanç ve aldatma yasaktır. Bazı alimler, çok katmanlı pazarlama sistemlerinde dikkatli olunması gerektiğini, özellikle piramit yapısına benzeyen sistemlerin haram olduğunu belirtirler.
Sonuç
Değerli Müslüman, Lyoness gibi sistemlerde kazancın kaynağına dikkat etmelisiniz. Kazanç esas olarak gerçek alışverişten geliyorsa ve yeni üye zorunluluğu yoksa caiz olabilir. Ancak, yeni üye getirmeye dayalı kazanç varsa bu tür sistemlerden uzak durmak gerekir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
