Kayınvalideme bakma sorumluluğu ve miras konuları karşısında ne yapmalıyız?
Detail Pertanyaan
"Hocam eşim üç erkek ve iki kız kardeşten oluşan beş kişilik bir ailede en küçük kardeş. Kayınvalidemden üç, kayınbabamdan ise bir yer miras kaldı. Babaları yirmi beş yıl önce vefat etmiş. Babaları vefat edince abileri ve ablaları, bahçelerdeki meyveleri satarak her biri ev sahibi olmuş, kızlar da evlenip çeyizlerini yapmış. Bu süreçte eşim, genç yaşından itibaren bahçelere bakım yaparak ve çalışarak onlara destek olmuş.
Eşim beni istemeye geldiklerinde, kardeşleri eşime "hakkına düşenden ayrı bir bahçe daha vereceklerini" söylemiş, bu bahçeyi satarak evini alıp düğün yapmasını istemişler. Ancak bu bahçe satılamadı ve bize gelir getirmedi. Düğün yaparken de kardeşlerinden hiçbir maddi destek görmedik. Şimdi, bu bahçeden hak talep ediyorlar. Eğer haklarını vermezsek, yetmiş yaşındaki kayınvalideme bizim bakmamız gerektiğini söylüyorlar. Hâlbuki tüm kardeşler eşit hak almışken, sadece eşime bir bahçe fazla verilmişti. Buna rağmen annelerine bakma sorumluluğunu üstlenmek istemiyorlar.
Eşim, düğün için destek görmediği kardeşlerinden yardım almadığını, bu yüzden bahçeyi satıp borçlarını ödeyeceğini belirtiyor. Ancak kardeşleri sürekli sırt çeviriyor ve bizden para talep ediyorlar. Eşim, sılayırahim adına ilişkileri düzeltmeye çalışıyor ama biz adım attıkça bir bahane bulup bize küsüyorlar. Hatta bazen selam bile vermiyorlar. Bu duruma şahit oldukça, eşimin üzülmesi beni de derinden etkiliyor.
Kayınvalideme tek başımıza bakmamız mümkün değil çünkü kendisi oldukça zor bir yapıya sahip. Şimdi şu soruların cevabını arıyoruz:
Bahçeyi onlara pay etmezsek ve kayınvalideme bakma sorumluluğunu üstlenmezlerse, onların hakkı mıdır?
Bahçeyi paylaşmamakla hakka girmiş olur muyuz?
Sürekli küsmelerine ve selamı kesmelerine karşı nasıl bir tavır takınmalıyız?
Biz sadece Rabbimizin razı olacağı şekilde hakkımızı savunmak ve doğru olanı yapmak istiyoruz. Yardımcı olur, bize yol gösterirseniz minnettar kalırız."
Açıklama
Kayınvalidenize bakma sorumluluğu ve miras paylaşımı aile içi ilişkilerde hassas ve önemli konulardır. Bu meselelerde İslam hukuku hem adaleti hem de aile bağlarının korunmasını gözetir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, miras payları Kur'an-ı Kerim'de belirlenen oranlara göre dağıtılır ve bu paylar üzerinde haksızlık yapılamaz. Kayınvalideye bakma sorumluluğu ise çocukların ve onların eşlerinin ortak görevidir; kimse bu sorumluluktan kaçamaz. Ancak miras paylarının dışında, aile içi anlaşmazlıklarda hakkaniyet ve iyilik esas alınmalıdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim mirasla ilgili açık hükümler içerir:
"Allah size çocuklarınız hakkında miras olarak erkek için, dişiden iki pay vermenizi emreder." (Nisa Suresi, 4:11)
"Anne-babaya ve yakın akrabaya iyilik edin." (Nisa Suresi, 4:36)
Hadislerde de aile bağlarının korunması ve anne-babaya iyi davranılması emredilmiştir:
"Cennet annelerin ayakları altındadır." (Nesâî)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, miras payları Kur'an'da belirlenmiş olup, eşinize düşen pay verilmişse bu hakkın korunması gerekir. Bahçenin satılamaması ve maddi destek verilmemesi, miras hakkını değiştirmez. Ancak aile içi ilişkilerde iyilik ve sabırla hareket etmek, sıla-i rahim (akrabalık bağlarını koruma) prensibine uygun olur. Kayınvalidenize bakma sorumluluğu ise sadece eşinize değil, onun kardeşlerine de düşer. Onların bu sorumluluktan kaçması doğru değildir. Sizler, imkânlarınız ölçüsünde annelerinize bakmalı, diğer kardeşleri de hakkaniyetle göreve davet etmelisiniz.
Kardeşler arası küskünlük ve selamı kesme durumlarında, Peygamber Efendimiz (s.a.v) "Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız, müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz" (Buhari) buyurmuştur. Sizler sabırlı, hoşgörülü ve güzel ahlakla davranmaya devam edin. Kardeşlerinizin tutumu sizi üzse de, hakkınızı savunurken adaletten ayrılmayın ve kin tutmayın. Aile içi sorunlarda arabuluculuk ve helalleşme yollarını deneyebilirsiniz.
Diğer Görüşler
Şafii ve Malikî mezheplerinde de miras payları Kur'an hükümlerine göre sabittir. Bakım sorumluluğu konusunda ise Hanbeli mezhebi de benzer şekilde, bakmanın aile fertlerine ortak görev olduğunu vurgular. Bazı alimler, maddi imkânı olanların daha fazla sorumluluk almasını tavsiye eder.
Sonuç
Kayınvalidenize bakma sorumluluğu aile fertlerine aittir ve miras payları Kur'an'a göre adilce korunmalıdır. Aile içi ilişkilerde sabır, hoşgörü ve sıla-i rahim prensiplerine uygun davranmak en doğrusudur. Hakkınızı savunurken güzel ahlakı elden bırakmayınız.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
