İmam Gazali Son Zamanlarında Selef İtikadına mı Yöneldi?
Faahfaahinta Su'aasha
"Selamünaleyküm hocam,Hocam, Minhâcü’l Âbidîn derslerinizin “Gazâlî’yi Anlamak (2)” başlıklı ikinci bölümünde İmam Gazâlî’nin eşarilik ve mâturidilik gibi selef-i sâlihîn döneminden sonra oluşan mezhepleri bıraktığını söylediğiniz kısa bir videoya denk geldim. Bu konuyu biraz daha açar mısınız?"
Açıklama
İmam Gazâlî, İslam düşünce tarihinde önemli bir mutasavvıf, fıkıh ve kelam alimi olarak tanınır. Eşarilik ve Mâturidilik gibi kelam mezheplerinin temsilcisi olarak bilinse de, son dönem düşüncelerinde selef-i sâlihîn (önceki salih nesiller) itikadına yöneldiği iddiaları tartışmalıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre İmam Gazâlî, Eşarilik kelamını benimsemiş ve bu itikadı savunmuştur. Ancak onun tasavvufi yönü ve selefi anlayışa yaklaşımı, kelamî mezheplerin sınırları içinde değerlendirilir. Gazâlî'nin son zamanlarda tamamen selef itikadına yöneldiği şeklinde kesin bir görüş yoktur.
Deliller
Kur'an ve hadisler, İslam itikadının temelini oluşturur. İmam Gazâlî de bu kaynaklara dayanarak kelam ve tasavvuf alanında eserler vermiştir.
"Allah, kendisinden başka ilah olmayan, diridir, kayyumdur." (Âl-i İmrân, 3/2)
"İlim talep etmek her Müslüman erkek ve kadına farzdır." (Hadis, İbn Mace)
Detaylı Açıklama
İmam Gazâlî'nin eserlerinde Eşarilik kelam anlayışı hakimdir. Bu anlayış, akıl ve nakil arasında denge kurar, Allah'ın sıfatlarını tevhid esasına göre açıklar. Gazâlî, tasavvuf alanında ise daha derin manevi tecrübelerle selefi salihlerin yoluna saygı göstermiştir. Ancak bu, onun kelam mezhebini tamamen terk ettiği anlamına gelmez. Minhâcü’l Âbidîn gibi eserlerinde tasavvufi pratiklere vurgu yapması, onun itikadını selefi anlayışa yaklaştırdığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Günümüzde de Hanefi müntesipleri, Gazâlî'nin eserlerinden faydalanırken onun Eşarilik itikadını temel alırlar.
Diğer Görüşler
Bazı çağdaş alimler, Gazâlî'nin son dönem eserlerinde selefi itikada yakın ifadeler bulduklarını söyleseler de bu konuda alimler arasında ihtilaf vardır. Şafii ve Hanbeli mezheplerinde Gazâlî'nin tasavvufi yönü daha çok vurgulanır. Ancak genel kabul, onun Eşarilik kelamını esas aldığıdır.
Sonuç
Değerli Müslüman, İmam Gazâlî'nin itikadı Hanefi-Eşarilik çerçevesindedir ve son zamanlarında tamamen selefi itikada yöneldiği kesin değildir. Onun eserlerinden faydalanırken bu çerçeveyi göz önünde bulundurmanız faydalı olacaktır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
