Hakkında ayet veya hadis olmayan meselelerde hüküm vermek doğru mudur?
جزئیات سؤال
"Hakkında ayet veya hadis olmayan konularda kıyas yaparak ‘haramdır’ demek ne kadar doğru? Örneğin, sigaraya haram dersek, aynı kıyasla piyasadaki neredeyse bütün meşrubatlara, içinde zararlı kimyasal olan hazır yiyeceklere kadar birçok şeye de haram diyebiliriz. ‘Allah'ın helal kıldığını haram saymayın, aşırıya da gitmeyin.’ (Maide suresi 87. ayet) Bu ayetle bu konu arasındaki dengeyi nasıl sağlayacağız? Ben bahsi geçen nitelikteki şeylere ve işlere haram dememekle birlikte onlardan harammış gibi kaçınmaya çalışıyorum, acaba aşırıya mı gidiyorum?"
Açıklama
Hakkında açık ayet veya sahih hadis bulunmayan meselelerde hüküm vermek, İslam hukukunda kıyas yöntemiyle yapılır. Ancak bu hükümlerde ölçülü ve dengeli olmak esastır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, ayet ve sahih hadis bulunmayan konularda kıyas yapılabilir. Ancak bu kıyas, sağlam delillere dayanmalı ve aşırıya kaçılmamalıdır. Haramlık hükmü verirken "Allah'ın helal kıldığını haram saymayın" (Maide 5:87) ayeti rehber alınmalıdır.
Deliller
Kıyasın meşruiyeti Kur'an ve hadislerde dolaylı olarak desteklenir:
“Allah'ın size helal kıldığı şeyleri haram saymayın ve aşırıya da gitmeyin. Çünkü Allah aşırı gidenleri sevmez.” (Maide, 5/87)
“Resulullah (s.a.v) şöyle buyurdu: ‘Her yeni mesele bir bidattir, her bidat sapıklıktır.’” (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, İslam hukuku meseleleri üç temel kaynaktan alır: Kur'an, sahih hadis ve icma. Bu kaynaklarda açık hüküm bulunmayan konularda, benzerlik ve akıl yoluyla kıyas yapılır. Örneğin, sigara gibi yeni ortaya çıkan bir ürün hakkında Kur'an ve sahih hadislerde doğrudan hüküm yoktur. Ancak sağlığa zarar verdiği bilimsel olarak sabit olduğundan, Hanefi fıkhında zarar vermek (müfessid) haramlık sebebidir.
Burada önemli olan, kıyas yaparken ölçülü olmaktır. Maide suresi 87. ayette Allah, helal olanı haram saymamayı ve aşırı gitmemeyi emreder. Bu, müminin hayatında dengeyi sağlar. Zararlı olduğu kesinleşmiş şeylerden kaçınmak gerekir, ancak her zararlı maddeyi haram ilan etmek, dini hükümlerde aşırılığa kaçmak olur.
Örneğin, piyasadaki bazı hazır yiyeceklerde zararlı kimyasallar olabilir; bunlardan mümkün olduğunca kaçınmak sağlık açısından iyidir. Fakat bunların tamamını haram ilan etmek, dini hükümlerde aşırıya kaçmak olur. Burada tedbirli olmak, sağlıklı yaşamaya dikkat etmek ve zararı azaltmak önceliklidir.
Kıyas yaparken, zararın şiddeti, toplum üzerindeki etkisi ve dinin genel prensipleri göz önünde bulundurulur. "Zarar verme" ilkesi (la darar ve la dirar) temel alınır. Sigara gibi açıkça zararlı ve bağımlılık yapan şeyler haram hükmüne yakın kabul edilirken, diğer meselelerde ihtiyatlı davranmak gerekir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de kıyas yöntemi kabul edilir ancak haramlıkta daha temkinli yaklaşan alimler vardır. Bazı alimler, sigara gibi yeni zararlı maddeleri haram sayarken, bazıları ise mekruh (yapılması hoş olmayan) olarak değerlendirir. Bu ihtilaf, zararın derecesine ve delillerin yorumuna bağlıdır.
Sonuç
Özetle, hakkında açık ayet veya hadis olmayan meselelerde kıyasla hüküm vermek mümkündür ancak aşırıya kaçmamak gerekir. Zararlı şeylerden kaçınmak güzel ve tavsiye edilen bir davranıştır; bunu haramlıkla karıştırmamak gerekir. Dengeli ve ölçülü olmak, İslam'ın ruhuna uygundur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
