Gıybet

Açıklama

Gıybet, bir kişinin arkasından onun hoşlanmayacağı şekilde konuşmak, kusurunu veya eksikliğini başkalarına anlatmak demektir. İslam ahlakında gıybet büyük günahlardan sayılır ve müminlerin birbirine karşı saygı ve sevgi içinde olmaları emredilir.

İslami Hüküm

Hanefi mezhebine göre, bir kimsenin arkasından onun hoşlanmayacağı şekilde konuşmak, dertleşme amacıyla bile olsa gıybet sayılır ve mekruhtur hatta günah olabilir. Ancak niyetle ve zaruretle, örneğin bir hatayı düzeltmek veya zarar vermeyi önlemek amacıyla yapılırsa, bu durumun hükmü farklılaşabilir.

Deliller

Kur'an-ı Kerim'de gıybetin haramlığı şöyle bildirilir:

"Ey iman edenler! Kendinizi ancak gıybet ederek (başkalarının) etini yemekten koruyun. Biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz. Allah'tan korkun. Şüphesiz Allah, tövbeleri çok kabul edendir, çok merhamet edendir." (Hucurat, 49/12)

Hz. Peygamber (sav) de şöyle buyurmuştur:

"Gıybet nedir, bilir misiniz?" Ashab: "Allah ve Resulü daha iyi bilir" dediler. Peygamber (sav): "Bir kimseyi onun hoşlanmadığı bir şeyle anmaktır." (Müslim, Birr ve Sıla, 105)

Detaylı Açıklama

Değerli Müslüman, bir kişinin sizi üzen davranışlarını dertleşme amacıyla anlatmak, eğer bu sadece kötülemek ve arkasından konuşmaksa gıybet olur. Ancak bu dertleşme, kişinin hatasını düzeltmek, zararını önlemek veya iyiye yönlendirmek amacıyla ve gizlilik içinde yapılırsa, bu farklıdır. Bu tür durumlarda niyet çok önemlidir. İslam, zorluklar karşısında sabretmeyi teşvik ederken, zaruret halinde durumu düzeltmek için konuşmayı da caiz kılar.

Birisi size başkaları hakkında dertlerini anlattığında, eğer niyetiniz onu iyiye yönlendirmek, yanlış yapmasını engellemekse ve bu konuşmayı başkalarına yaymıyorsanız, gıybet olmaz. Fakat bu konuşma başkalarına anlatılırsa, gıybet hükmü doğabilir.

Aile içinde istişare sırasında bir kişi hakkında iyi-kötü yorum yapmak, eğer kişinin hatalarını düzeltmek veya aile huzurunu sağlamak için yapılırsa, bu zaruret ve maslahat gereği olabilir. Ancak bu yorumlar kişiyi küçük düşürmek, kötülemek veya dedikodu yapmak amacıyla olursa gıybet olur.

Diğer Görüşler

Diğer mezheplerde de genel olarak gıybet haram kabul edilir. Ancak Şafii ve Malikî mezheplerinde de niyet ve zaruret durumları dikkate alınarak hüküm verilir. Hanbeli mezhebi de benzer şekilde gıybetin haram olduğunu vurgular ancak maslahat ve zaruret durumlarında farklılık gösterebilir.

Sonuç

Özetle, dertleşme ve istişarelerde niyet çok önemlidir. Kardeşim, niyetini iyi tutarak, başkalarını küçük düşürmeden, gizliliğe riayet ederek ve zaruret halinde konuşmak gıybet sayılmaz. Sabretmekle birlikte, zaruret ve maslahat gerektiren durumlarda konuşmak da caizdir. Allah (cc) hepimizi güzel söz söyleyenlerden eylesin.