Gıda denetlemede çalışanın fazla numuneleri kendine alması caiz midir?
Faahfaahinta Su'aasha
"Giresun’da, gıda denetimiyle ilgili bir kurumda çalışan bir arkadaşım var. Kendilerine gelen bir ton fındık için beş kilo numune alıyorlarmış fakat sadece beş yüz gram denetim için kendilerine yetiyormuş. Kanuna göre aldıkları bu beş kilonun geriye kalan dört kilo beş yüz gramını imha etmeleri gerekiyormuş, yine kanuna göre. Arkadaşım diyor ki, "Bize tonlarca fındık geliyor ve eğer imha işlemini yapsak yine belki tonlarca fındık yok yere gidecek. Kanuna uysak israf işlemiş oluyoruz, israf etmesek suç işlemiş oluyoruz."
Kendisi, bu konuda tam bir yanıt bulamadığı için o fındıklara dokunmuyormuş fakat diğer çalışanlar kullanılan numuneden kalanı kendilerine alıyorlarmış. Bunu aslında yukarıdakiler de biliyormuş ve kimse kimseye bir şey demiyormuş. Fakat herhangi bir şikâyet durumunda sorun çıkartılabilirmiş.
Denetim için yeterli olandan geriye kalan fındıkları çalışanların almasının durumu dinen nasıldır? Bu durumda ne yapmak lazımdır?"
Açıklama
Gıda denetimi sırasında alınan numunelerin fazlasının çalışanlar tarafından alınması, hem hukuki hem de dini açıdan değerlendirilmesi gereken bir konudur.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, başkasına ait olan malın izinsiz alınması hırsızlık hükmündedir ve caiz değildir. Denetim için alınan numunenin fazlasını çalışanların kendilerine almaları, mal sahibinin rızası olmadan yapılırsa haramdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de mal ve mülk ile ilgili haklara riayet edilmesi emredilmiştir:
"Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız yolla yemeyin, ancak karşılıklı rıza ile yapılan ticaret olsun." (Nisa, 4/29)
Hz. Peygamber (sav) de hırsızlıkla ilgili olarak şöyle buyurmuştur:
"Müminin malına el koymak, hırsızlıktır." (Buhari, Edeb 27)
Detaylı Açıklama
Denetim için alınan numune, mal sahibinin malından alınan bir parçadır ve onun izni ve bilgisi dahilinde olmalıdır. Kanun gereği imha edilmesi gereken kısım, mal sahibinin malıdır ve izinsiz olarak çalışanların alması caiz değildir. Burada israfı önlemek amacıyla yapılan davranış, mal sahibinin hakkını ihlal etmemelidir. Eğer imha zorunlu ise, bu işlem kanunlar çerçevesinde yapılmalı, çalışanlar kendi rızalarıyla veya mal sahibinin izniyle bu fazlalığı alabilirler. Aksi halde bu durum haksızlık ve haram olur.
Günümüzde, çalışanların bu tür durumlarda hukuki ve dini sorumluluklarını bilerek hareket etmeleri gerekir. İslam dini, haksız yere başkasının malına el uzatmayı yasaklamış, israfı da haram kılmıştır. Ancak burada öncelik mal sahibinin hakkının korunmasıdır. İslami açıdan en doğru yol, mal sahibinin izni olmadan numune fazlasını almamak, imha işlemini kanunlara uygun şekilde yapmak veya mal sahibinden izin almaktır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak mal sahibinin izni olmadan malına el koymayı haram kabul eder. Ancak bazı durumlarda kamu yararı gözetilerek, mal sahibinin izni alınamıyorsa resmi mercilerin kararıyla hareket edilebilir. Fakat bu da çalışanların kendi inisiyatifinde olmamalıdır.
Sonuç
Değerli Müslüman, denetim için alınan numune fazlasını çalışanların kendilerine almaları, mal sahibinin izni olmadan caiz değildir. İslami ve hukuki sorumluluğunuz gereği, bu konuda hassas davranmalı, imha işlemini kanuna uygun yapmalı veya mal sahibinden izin almalısınız.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
