Gayri Resmi Ortaklık
Maelezo ya Swali
"Bir arkadaşımdan ödeme tarihi belli olmayan Alman Markı ve Euro borç para aldım. Arkadaşımın kendi işi var kazancıda iyi. Bana verdiği para onun için önemli bir miktar değil. Bu nedenle hiç sıkıştırmadı hatta ilerleyen zamanlarda tekrar tekrar borç paralar verdi. Bu durum 5 sene kadar devam etti. Daha sonra iş yerime benim teklifimle gayri resmi olarak ortak ettim. Ben bu sürede iş yerine olan ortaklık miktarı kadar kar payını verdim. Gün geldi parasını geri istedi. Kriz zamanına geldi ödeyemedik. Bizi hiç kırmadı sıkıştırmadı sıkıntı vermedi. 6 ay da bir senede bir hatırlattı. 5-6 sene kadar ödeyemedik. Tabi iş yeri bu arada zarar ediyor. işi bıraksak olmuyor. işler iyi gitmiyor. Borç bitmiyor, kısır bir döngünün içinde kaldık. Şimdi ödeme imkanımız oluştu. Ama ticarete ortak ettik ( o söylemeden biz ortak ettik, nasıl bilirseniz öyle yapın ben karzı hasen olarak verdim dedi. Yani bizden herhangi bir beklentisi yok.) Amma 10 sene civarı parasını kullandık. Nasıl ödeyeceğim?
1-) Ortak olarak hesaplasam; arkadaşım parasını istedigi zaman veremedik sonra iş yeri 4 - 5 sene zarar etmeye başladı.. İstediği zaman versem zarar yoktu. Veremedim zarar ettik. Zararı yazacam paradan düşecem, olmayacak.
2-) Zararı yazmasam; ticaretin helalliği kar zararda. Helalliği gidecek. faiz gibi olacak.
3-) Arkadaşım Beni ortak al demedi. Deseydi, sen kendi rızanla ortak girdin, karıma zararıma ortaksın diyecem. ( böyle bir durumda yok.) ( ben karzı hasen olarak verdim dedi.)
4-) Bu kadar karmaşaya rağmen şöyle bir ödeme yapsam uygun olur mu. Aldığım paralar Alman Markı, Euro. Ödemelerim, Türk lirası, Mark, Euro karman karışık bir hesap. Ana para olan ortalama 20.000 Euro’yu ödeyip üzerine tekrar 15.000 - 20.000 Euro değerinde bir araba alıp hediye etsem. Bu arabayı al ister bin ister sat ister sende başkasına hediye et. Desem helal olur mu. ( Özellikle söylüyorum arkadaşımın beklentisi yok. Ama bu arkadaşımın bana yaptığını kardeşlerim akrabalarım hatta annem bile yapmadı.altında kalmak istemiyorum bu geciken borcum için boynu bükük kalmak istemiyorum.) Bu nedenle bu kadar iyi niyete gücüm nisbetinde karşılığını helal yoldan ödemek istiyorum. Böyle bir ödeme uygun mudur, değilse ne yapmalıyım."
Açıklama
Gayri resmi ortaklık ve borç ilişkilerinde İslam hukuku, tarafların rızası, borcun mahiyeti ve ödeme şartlarına göre hüküm verir. Bu durumda, borç para ve ortaklık ilişkisi iç içe geçmiş, ödeme gecikmiş ve taraflar arasında yazılı resmi bir anlaşma bulunmamaktadır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, borç para vermek karz-ı hasen (faizsiz borç) olarak kabul edilir ve borcun ödenmesi farzdır. Borcun gecikmesi durumunda, borçlu zararı düşürmek için zararını düşme hakkına sahip değildir; borç anaparası aynen ödenmelidir. Ortaklık ise kar ve zarara ortak olmayı gerektirir, ancak tarafların rızası ve anlaşması şarttır. Eğer taraflar ortaklık konusunda açıkça anlaşmamışsa, borç karz-ı hasen hükmündedir ve kar ya da zarar ortaklığı söz konusu olmaz.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de borç verme ile ilgili ayetler şunlardır:
"Allah'tan korkun ve eğer müminler iseniz, borcunuzu belirttiğiniz vade gününde ödeyin." (Bakara, 2/283)
"Ey iman edenler! Borçlarınızı belirttiğiniz vade gününde ödeyin." (Bakara, 2/282)
Hadislerde de karz-ı hasen (faizsiz borç) vermenin fazileti vurgulanmıştır:
"En faziletli sadaka, ihtiyaç sahibine karz-ı hasen vermektir." (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, arkadaşınız size borç para vermiş ve siz de bu parayı iş yerinizde kullanmışsınız. Arkadaşınızın rızasıyla gayri resmi ortaklık kurulmuş gibi görünse de, bu ortaklık açık ve yazılı bir şekilde kararlaştırılmamış, kar ve zarar paylaşımı net değil. Bu durumda İslam hukuku açısından borç ilişkisi esas alınır.
1) Borcunuzu öderken, iş yerinin zararını borçtan düşmeniz İslam hukukunda geçerli değildir. Çünkü borç, anaparadır ve zarar düşülmez.
2) Borcunuzu öderken kar veya zarar ortaklığı yoksa, borcun tamamını faizsiz olarak ödemek gerekir. Faiz veya fazlalık vermek haramdır.
3) Arkadaşınız borcu karz-ı hasen olarak verdiğini belirtmiş, yani faizsiz ve karşılık beklemeden vermiştir. Bu durumda sizden fazla ödeme talep etmek caiz değildir.
4) Farklı para birimleriyle (Euro, Alman Markı, Türk Lirası) olan borcunuzu öderken, güncel döviz kuru üzerinden hesaplama yapmanız gerekir. Borcunuzu öderken hediye olarak araba vermeniz, arkadaşınızın rızası varsa helal olur. Ancak bu hediye borcun yerine geçmez, borç ayrı ödenmelidir.
5) Arkadaşınızın size karşı iyi niyetli ve anlayışlı davranması çok kıymetlidir. Siz de bu iyiliğe karşılık borcunuzu helal yoldan ve mümkün olan en kısa sürede ödemeye çalışmalısınız.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde borcun anaparasının ödenmesini şart koşar. Bazı görüşlerde, ortaklık kurulmuşsa zarar düşülebilir ancak bu ancak tarafların açık rızası ve anlaşması ile mümkündür. Dolayısıyla, sizin durumunuzda ortaklık değil, borç ilişkisi esas alınmalıdır.
Sonuç
Özetle, borcunuzu güncel döviz kuru üzerinden hesaplayarak faizsiz şekilde ödemelisiniz. Zararı borçtan düşemezsiniz. Arkadaşınızın rızasıyla hediye vermek helal olmakla birlikte, borcun yerine geçmez. Bu şekilde borcunuzu helal yoldan kapatmanız en doğru yoldur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
