Fiş Kesmeyen Yerlerden Alışveriş Yapmamalı mıyım?
تفاصيل السؤال
"Bir iki aydır bilhassa bakkallar, nalburlar, fırınlar ve daha birçok alışveriş yapılan kurumların yaptıkları satışlarda fiş kesmemelerinin dini boyutunu düşünerek bir tavır alma yoluna gidiyorum. Bugün konuyla ilgili fetvalarınıza baktım ve iki fetvanızın son cümlesini okuduktan sonra acaba abartıyor muyum diye düşündüm. 1.si: (...) Bu da dinle değil vatandaşlıkla alakalı bir durumdur. 2.si: (...) Vergi vermeye hayran olmaya da gerek yoktur elbette. Hocam mesela bu ramazanın son 3 günü için bir giyim mağazasında çalışmak üzere kuzenim teklifte bulundu. Ancak ben o mağazanın sattıkları ürünler için fiş kesmediklerini bildiğimden bu teklifi reddettim. Ayrıca gittikçe fiş kesmeyen kurumlardan alışverişi kesmek gibi bir düşüncem var. Çünkü şöyle bir mantık yürütüyorum; Eğer bu tarz bir ticareti devlet yasaları da olsa dikkat ederek götüren kurumlar varsa diğerlerinin yapmaması bir haksızlık ortaya çıkarır. Bu haksızlık kul hakkına kadar gider mi yoksa dediğiniz gibi dinle değil de vatandaşlıkla alakalı mı bakmalıyım? Çevremdeki insanları da yanlış bir kalıba sokmak istemiyorum. Ek olarak mesela İstanbul'da belediye otobüslerini kullanırken öğrenci olmadığı halde arkadaşının veya kardeşinin öğrenci kartını kullanarak indirimli seyahat etmeği de vatandaşlık olarak mı ele almalıyız? Özellikle fiş kesme konusunda çok git gel yaşıyorum; sistem olarak ne bir denetlememiz düzgün işliyor ne de insanlarımız bilinçli, ne dersiniz hocam, nasıl hareket etmeliyiz?"
Açıklama
Fiş kesmeme konusu, hem hukuki hem de ahlaki boyutları olan bir meseledir. Ticaret erbabının satışlarında fiş kesmemesi, devletin vergi sistemine zarar verdiği gibi toplumda adalet ve hakkaniyet duygusunu da zedeler.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, ticarette dürüstlük ve hakkaniyet esastır. Fiş kesmemek, vergi kaçırmak ve haksız kazanç elde etmek anlamına gelir ki bu durum kul hakkına girer ve caiz değildir. Bu nedenle, fiş kesmeyen yerlerden alışveriş yapmamak veya bu konuda hassasiyet göstermek yerinde olur.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de adalet ve hakkaniyetle ilgili birçok ayet vardır. Bunlardan biri şöyledir:
"Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutan, adaletle şahitlik eden kimseler olun." (Nisa, 4/135)
Bir başka ayette ise haksızlık ve zulüm yasaklanmıştır:
"Hakkı batılla karıştırmayın ve bilinçli olarak hakkı gizlemeyin." (Bakara, 2/42)
Hz. Peygamber (s.a.v) de ticarette dürüstlüğü emretmiş ve hile yapanları uyarmıştır (Buhari, Ticaret, 9).
Detaylı Açıklama
Fiş kesmemek, devletin vergi gelirlerini azaltır, bu da kamu hizmetlerinin aksamasına yol açar. Bu durum toplumun genel refahını etkiler ve dolaylı olarak herkesin hakkını zedeler. İslam'da kul hakkı çok önemlidir ve vergi kaçırmak, haksız kazanç elde etmek kul hakkına girer. Bu nedenle, alışveriş yapılan yerlerin fiş kesmesi, hem yasal hem de dini açıdan önemlidir.
Ancak bu konuda aşırıya kaçmak ve insanları sürekli suçlamak yerine, bilinçlendirme ve teşvik yoluyla çözüm aranmalıdır. Kardeşim, fiş kesmeyen yerlerden alışverişi tamamen kesmek bir tercih olabilir ama bu konuda toplumsal farkındalık artırılmalı, devletin denetimleri desteklenmelidir.
Öğrenci kartı gibi indirimlerin yanlış kullanımı da vatandaşlık ve ahlak açısından sakıncalıdır. Bu tür davranışlar, toplumda adaletsizliğe sebep olur ve İslam ahlakına uygun değildir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak ticarette dürüstlüğü ve hakkaniyeti ön planda tutar. Bazı alimler, fiş kesmemenin sadece hukuki değil, aynı zamanda ahlaki bir suç olduğunu vurgular. Ancak bazıları, devletin vergi sistemindeki aksaklıklar nedeniyle bireylerin bu konuda zor durumda kalabileceğini ve bu yüzden aşırı sert tutumlar yerine kolaylaştırıcı yaklaşımlar önerir.
Sonuç
Fiş kesmeyen yerlerden alışveriş yapmamak, kul hakkını korumak açısından önemlidir. Ancak bu konuda ölçülü ve bilinçlendirici olmak, toplumsal fayda sağlar. Devletin denetimlerine destek olmak ve kendi davranışlarımızda dürüst olmak en doğru yoldur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
