Faizden geliri olan bir kurumda çalışmak caiz midir?
تفاصيل السؤال
"Günümüzde şirketlerin çoğu normal faaliyetleri (mesela demir-çelik, gıda, bilişim vs.) dışında ellerinde nakit bulunduğunda bunu bankalara yatırıyorlar ve bundan 'faaliyet dışı gelir' adı altında gelir elde edip, bilançolarında gösteriyorlar. Bu bahsedilen gelir, faiz ve türevleri şeklinde haram bir kaynak oluyor. Devletten alınan maaşlarda da aynı şey söz konusu, devletin gelir kaynaklarında da maalesef faiz vb. gelirler var. Bu durumda ben böyle yerlerde çalışırsam alacağım maaş haram mıdır?"
Açıklama
Faizden gelir elde eden kurumlarda çalışmak ve bu kurumların faaliyet dışı faiz gelirlerinden dolayı alınan maaşın hükmü, İslam fıkhında önemli bir meseledir. Bu durum, helal ve haram gelir kaynakları arasındaki sınırları anlamayı gerektirir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, faiz (riba) kesinlikle haramdır ve faizle doğrudan ilgili işlerde çalışmak caiz değildir. Ancak, bir kurumun ana faaliyet konusu faiz değilse ve siz de faizle doğrudan ilgisi olmayan bir işte çalışıyorsanız, aldığınız maaş genel olarak helal kabul edilir. Çünkü maaşınız, kurumun faiz dışı faaliyetlerinden ve sizin emeğinizden kaynaklanmaktadır.
Deliller
Faizin haramlığı Kur'an-ı Kerim'de açıkça belirtilmiştir:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar." (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de faizle ilgili kesin yasaklar getirmiştir:
"Faiz yiyenle yiyen, yazanla yazan, şahitle şahit, hepsi günahkardır." (Sahih Buhari)
Detaylı Açıklama
Günümüzde birçok şirket, ana faaliyet alanları dışında ellerindeki nakdi bankalara yatırarak faiz geliri elde etmektedir. Bu faiz gelirleri, şirket bilançosunda "faaliyet dışı gelir" olarak gösterilir. Ancak bu durum, şirketin tüm gelirlerinin haram olduğu anlamına gelmez. Çünkü şirketin esas faaliyetleri (örneğin demir-çelik, gıda, bilişim) helal kazanç yollarıdır.
Bu bağlamda, siz eğer şirketin faizle ilgili işlemlerinde doğrudan görev almıyorsanız ve maaşınız bu faiz gelirlerinden değil, şirketin helal faaliyetlerinden ve sizin emeğinizden kaynaklanıyorsa, maaşınız helal kabul edilir. Çünkü İslam hukukunda, haram gelirle doğrudan bağlantısı olmayan ve helal bir iş karşılığı alınan ücret helaldir.
Devlet memurluğu veya kamu kurumlarında çalışmak da benzer şekilde değerlendirilir. Devletin gelir kaynaklarında faiz olabilir, ancak devlet memurunun maaşı doğrudan faizden değil, kamu hizmetinden kaynaklanır. Bu nedenle devlet memurlarının maaşları da helal kabul edilir.
Elbette, bireylerin mümkün olduğunca faizle doğrudan ilişkili işlerden uzak durmaları tavsiye edilir. Ancak ekonomik sistemin içinde yaşarken tamamen faizden uzak kalmak bazen mümkün olmayabilir. Bu durumda, çalışılan işin ve alınan ücretin helal kaynaklardan olması önemlidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak benzer görüştedir. Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de faizle doğrudan ilgili işlerde çalışmak haramdır. Ancak faiz gelirinin dolaylı olduğu ve çalışanın emeğinin karşılığı olduğu durumlarda maaş helal sayılır. Bazı çağdaş alimler, faizle dolaylı ilişkisi olan kurumlarda çalışmanın mekruh olabileceğini belirtse de, zorunlu durumlarda helal kabul edilir.
Sonuç
Değerli Müslüman, faizden doğrudan gelir elde eden işlerde çalışmamak esastır. Ancak kurumun ana faaliyeti faiz değilse ve siz de faizle doğrudan ilgisi olmayan bir işte çalışıyorsanız, aldığınız maaş helaldir. Bu konuda hassasiyetinizi koruyarak helal kazanca yönelmeniz en güzeli olacaktır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
