Evlilikte Karar Hakkı
Fragedetails
"Selamünaleyküm hocam. Tanıdığım bir bayan tanıdık birini seviyor ve sevdiği kişiyle evlenmek istiyorlar. Kızın annesi erkeği Çingene olarak adlandırılan kültürden olduğu için istemiyor ve ona "okumamış, kültürsüz" diyor. Kızın babası daha küçüklerken onları bırakmış yani ulaşılamıyorlar. Dedesi de yok. Erkek kardeşi ahlaksız ve bazen Allah'a bile küfredecek kadar dengesiz. Kızların nikâhı için veli şartı gerektiğini bilmekteyiz. Beğendiği bu kişiyle evlenmesini annesi asla istemiyor ve sebepleri cahilce. Bundan dolayı kız annesini ikna edemiyor. Kızın velisi yerine kim geçebilir? Babasına ulaşması söz konusu değil, onları bırakıp gitmiş. Allah razı olsun."
Açıklama
Evlilikte velinin kim olduğu, nikahın geçerliliği açısından önemli bir konudur. Veli, evlenme işlemini onaylayan ve evlilik akdinde söz sahibi olan kişidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, evlenme için kızın velisi öncelikle babasıdır. Eğer baba yoksa veya ulaşılmaz durumdaysa, erkek kardeş veya erkek hısımlar velayet yetkisini üstlenir. Baba ve erkek kardeş yoksa, diğer erkek hısımlar velayet hakkına sahiptir. Annenin velayet yetkisi yoktur.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de evlilikle ilgili doğrudan veli konusu geçmese de, Peygamber Efendimizin hadislerinde velinin önemi vurgulanmıştır.
“Hiçbir kadın, velisi olmadan evlendirilmez.” (Sahih Buhari, Nikah, 3)
“Evlenme akdi velinin izni olmadan geçerli olmaz.” (Sahih Müslim, Nikah, 15)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, Hanefi fıkhına göre kızın velisi öncelikle babasıdır. Eğer baba hayatta değilse veya ulaşılmaz durumdaysa, erkek kardeş veya erkek hısımlar velayet hakkını alır. Annenin evlilikte veli olması kabul edilmez. Bu durumda, babaya ulaşılamadığı için erkek kardeş ya da diğer erkek hısımlar aranmalıdır. Ancak erkek kardeşin ahlaki durumu kötü ise, bu durum veli olmasına engel değildir; çünkü veli olmanın şartları arasında ahlakın tam olması zorunlu değildir. Yine de, evlilikte hayırlı ve uygun bir eş seçimi için aile büyüklerinin ve toplumun desteği önemlidir.
Anne tarafından yapılan olumsuz değerlendirmeler, İslam’da ırk, kültür veya sosyal durum nedeniyle ayrımcılığı hoş görmez. Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
“Allah katında en değerli olanınız, takvaca en üstün olanınızdır.” (Hucurat, 13)
Bu nedenle, evlilikte sevgi, saygı ve din esas alınmalıdır. Annenin engellemesi durumunda, kızın velisi olan erkek hısımlar devreye girmeli ve evlilik konusunda yardımcı olmalıdır. Eğer aile içinde bu konuda anlaşmazlık devam ederse, mahkeme yoluna başvurmak da mümkündür. Türkiye’deki uygulamada, mahkeme evlenme izni verebilir ve velayet sorununu çözebilir.
Diğer Görüşler
Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde babanın velayet hakkı önceliklidir. Annenin veli olması genel olarak kabul edilmez. Ancak bazı durumlarda, özellikle baba ve erkek hısımlar yoksa, mahkeme kararıyla annenin veya başka bir kişinin veli olması mümkün olabilir.
Sonuç
Kızın evlenmesi için babaya ulaşılamıyorsa, erkek kardeş veya diğer erkek hısımlar velayet hakkını kullanmalıdır. Annenin engellemesi tek başına evliliği engellemez. Aile içi iletişim ve mahkeme desteği ile evlilik kolaylaştırılabilir. Allah kolaylık versin.
