Elüs (tarım borsası) caiz mi?
Faahfaahinta Su'aasha
"Ben elüs hesabı açmak istiyorum. Bu hesap şu şekilde işliyor: Ziraat bankasında yatırım hesabı açıp elüs hesabı tanımlıyorum. Sonra ticaret borsasına kayıt oluyorum ve buğday, arpa, mısır gibi ürünleri sanal olarak alıp satıyorum. Ürünlerin fiziki karşılığı devletle anlaşmalı resmi silolarda var hatta belli bir depolama süresi var. Bu süre sonunda ya fiziki teslim alacaksın ya da satacaksın. Yani tarım borsası kısaca. Çiftçi değilim. Al sat yapmak amacıyla böyle bir işe girmek istiyorum, caiz mi?"
Açıklama
Elüs hesabı, tarım ürünlerinin borsada sanal olarak alınıp satıldığı bir yatırım aracıdır. Bu sistemde ürünlerin fiziki karşılığı resmi silolarda bulunmakta ve belirli süre sonunda teslimat yapılabilmektedir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, elüs hesabı ve tarım borsasında işlem yapmak, şartlara uygun olduğu sürece caizdir. Burada önemli olan, alım-satım işleminin İslam hukukundaki satış şartlarına uygun olmasıdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de ticaretin helalliği vurgulanmıştır:
“Allah, ticareti helal, faizi haram kılmıştır.” (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (sav) de ticarette dürüstlüğü ve gerçek malın el değiştirmesini emretmiştir:
“Ticaretiniz karşılıklı rızaya dayanmadıkça geçerli değildir.” (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Tarım borsasında yapılan işlemler, fiziki ürünün varlığı ve teslimat imkanı olduğu sürece İslam hukukunda satış olarak kabul edilir. Elüs hesabında ürünlerin resmi silolarda muhafaza edilmesi ve teslimatın mümkün olması, işlemin gerçek bir satış olduğunu gösterir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:
- Alım-satım işlemi anında ürünün mevcut ve teslim edilebilir olması gerekir. Vadeli satışlarda da İslam hukukunda belirli şartlar vardır.
- Spekülasyon ve aşırı riskten kaçınılmalıdır. Sadece fiyat değişimlerinden kazanç sağlama amacıyla aşırı oynak işlemler yapmak caiz değildir.
- Faizli kredi veya borçla işlem yapılmamalıdır.
- Alım-satım işlemi karşılıklı rızaya dayanmalı, aldatma ve hile içermemelidir.
Günümüzde tarım borsaları, çiftçiler ve yatırımcılar için ürünlerin fiyatlarını belirlemede ve risk yönetiminde önemli bir araçtır. Elüs hesabı açarak bu piyasada işlem yapmak, yukarıdaki şartlara uyulduğu sürece Hanefi fıkhına göre caizdir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Maliki mezheplerinde de benzer şekilde, fiziki ürünün varlığı ve teslimat imkanı şartıyla borsa işlemleri caiz görülür. Ancak bazı Hanbeli alimleri, vadeli satışlarda daha sıkı şartlar arayabilirler. Genel olarak çağdaş İslam alimleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı da tarım borsası işlemlerini, İslam hukukuna uygunluk şartları sağlandığında caiz kabul etmektedir.
Sonuç
Değerli Müslüman, elüs hesabı açarak tarım borsasında işlem yapmak, ürünlerin fiziki karşılığı ve teslimat imkanı olduğu sürece Hanefi mezhebine göre caizdir. Ancak işlemlerinizde İslam'ın ticaret ahlakına uygun davranmanız, spekülasyondan kaçınmanız ve faizden uzak durmanız önemlidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
