Çek veya Senet Kırdırmak Caiz midir?
Sorunun Detayı
"Bir arkadaşım ticaret yapıyor ve elinde genelde çek ve senet oluyor. Acaba bu çek ve senetlerin peşin paraya çevrilmesi doğru mu? Mesela 1 milyarlık bir çek, peşin 1 milyarla takas yapılabilir mi? Galiba buna çek ve senet kırdırma da diyorlar. Ama dediğim gibi miktar aynı ama tarihi birkaç ay sonra böyle bir farklılık var. Yani tarihi 3 ay sonra olan bir çeki tutup ben arkadaşıma veriyorum daha sonra da o da bana nakit para veriyor, miktar aynı."
Açıklama
Çek ve senet gibi kıymetli evrakların vadesinden önce nakde çevrilmesi, yani "çek veya senet kırdırmak" konusu, İslam fıkhında faiz (riba) yasağı kapsamında değerlendirilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, vadeli bir çek veya senedi vadesinden önce aynı miktarda peşin paraya çevirmek, arada herhangi bir indirim veya fazlalık olmadan yapılırsa caizdir. Ancak, vadeden önce peşin para almak için indirim yapılması veya fazlalık talep edilmesi faiz (riba) hükmüne girer ve haramdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faiz kesinlikle yasaklanmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar..." (Bakara, 2:275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de faizle ilgili şöyle buyurmuştur:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpa ile, hurma hurma ile, tuz tuz ile, miktar ve tür bakımından eşit ve peşin olarak takas edilmedikçe, bunların alışverişi caiz değildir." (Müslim)
Detaylı Açıklama
Çek ve senetler, aslında bir alacağın veya borcun belgesidir. Vadesi geldiğinde ödenmesi gereken bir meblağı temsil eder. Eğer bir kişi elindeki vadeli çek veya senedi vadesinden önce nakde çevirmek isterse, bu işlemde arada fark olmamalıdır. Yani 1 milyarlık çek, vadeden önce 1 milyar peşin para karşılığında verilirse bu işlem caizdir. Ancak, bu işlem sırasında vade farkı veya herhangi bir indirim/fazlalık söz konusu olursa, bu durum faiz yasağına girer.
Günümüzde çek ve senet kırdırma işlemi genellikle vade farkı alınarak yapılmaktadır. Bu ise faiz yasağına aykırıdır. Dolayısıyla, eğer çek veya senet vadeden önce nakde çevrilecekse, aradaki farkın alınmaması gerekir. Aksi takdirde bu işlem haram olur.
Bu konuda Diyanet İşleri Başkanlığı da benzer görüş bildirmiştir. Faizden kaçınmak için çek ve senetlerin vadeden önce nakde çevrilmesinde aradaki farkın alınmaması önemlidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak faiz yasağı konusunda ittifak içindedir. Ancak bazı Hanbeli alimleri, çek ve senetlerin nakde çevrilmesinde aradaki farkın ticari risk ve masraf karşılığı olarak kabul edilebileceğini belirtmişlerdir. Yine de bu görüşler ihtilaflıdır ve dikkatli olunmalıdır.
Sonuç
Değerli Müslüman, çek veya senet kırdırırken arada fark almamak gerekir. Vadesinden önce aynı miktarda peşin para verilmesi caizdir. Ancak aradaki fark faiz hükmüne girer ve haramdır. İşlemlerinizi bu hassasiyete göre yapmanız önemlidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
