Borcu geri öderken fazladan bir miktar hediye etmek caiz midir?
प्रश्न का विवरण
"Hocam, bir esnaf arkadaşım benden belli miktarda para istedi. "10 bin ₺ bana ver bir ay sonra işimi gördükten sonra sana 10 bin ₺ değil işimi gördüğün için sana 12 bin ₺ vereyim" dedi. Borç veren kişiye bu para helal midir ya da her iki taraf için bir vebal var mıdır? Günaha girmiş olur muyuz?"
Açıklama
Borç alıp verirken, geri ödenecek miktarın sabit olması ve fazladan bir bedelin talep edilmemesi İslam hukukunda önemlidir. Bu, faiz (riba) yasağının temelini oluşturur.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, borç verilen miktarın üzerine fazladan bir miktar koyarak geri almak veya vermek faiz (riba) hükmündedir ve haramdır. Ancak borç alan kişinin gönüllü olarak borcun üzerine hediye veya fazladan bir miktar vermesi farklıdır ve caizdir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faizle ilgili açık yasaklar bulunmaktadır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu yüzden onlar, hidayete eremezler." (Bakara, 2/275)
"Allah, faizi (riba) haram kılmıştır." (Âl-i İmrân, 3/130)
Hz. Peygamber (s.a.v) de faizle ilgili birçok hadislerinde haram olduğunu belirtmiştir:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpa ile, hurma hurma ile, tuz tuz ile eşit miktarda ve aynı türden olmalıdır. Eğer miktarlarda artış olursa, o artan kısmı almak faizdir." (Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, borç verirken veya alırken ana prensip, borcun miktarının sabit olmasıdır. Borç alan kişinin, borcun üzerine kendi isteğiyle fazladan bir miktar koyması, örneğin teşekkür veya hediye niyetiyle vermesi caizdir ve bu riba sayılmaz. Ancak borç verenin, borç miktarını artırması veya fazladan talepte bulunması faiz olur ve haramdır.
Bu durumda, esnaf arkadaşınızın size "10 bin ₺ ver, bir ay sonra 12 bin ₺ al" demesi, eğer 12 bin ₺ geri ödeme zorunluluğu ise, bu faiz hükmündedir ve caiz değildir. Fakat siz borç alan kişi olarak, işiniz iyi gittiği için gönüllü olarak fazladan ödeme yaparsanız bu caiz olur.
Günümüz ekonomik şartlarında, bankaların ve finans kurumlarının uyguladığı faizler de bu kapsamda değerlendirilir. İslam hukukunda faiz kesinlikle yasaklanmıştır. Bu nedenle, borç alırken ve verirken dikkatli olmak, borcun miktarını sabit tutmak gerekir.
Diğer Görüşler
Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde faiz haram kabul edilir. Ancak bazı çağdaş İslam alimleri, borç alanın isteğiyle yapılan fazladan ödemeleri hediye olarak değerlendirmiştir. Bu konuda ihtilaf yoktur, esas olan borç verenin faiz talep etmemesidir.
Sonuç
Özetle, borç verirken veya alırken miktarın sabit olması gerekir. Borç alanın gönüllü olarak fazladan ödeme yapması caizdir. Ancak borç verenin fazladan talepte bulunması haramdır. Bu konuda dikkatli olunmalı, faizden kaçınılmalıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
