Borç Alındığında Geçmiş Senelerin Zekatı Ödenir mi?

Açıklama

Bu mesele, borç alındığında ve geri ödemede gecikme yaşandığında geçmiş yıllara ait zekatın durumu ile ilgilidir. Özellikle ticaretle uğraşan bir kimsenin iflas etmesi ve borcunu ileride ödeyeceğini belirtmesi durumunda zekat yükümlülüğü nasıl oluşur, bu konu açıklanacaktır.

İslami Hüküm

Hanefi mezhebine göre, borç verilen para veya mal, alacaklı tarafından henüz geri alınmamışsa ve bu borçlu iflas etmiş, geri ödeme imkanı bulunmuyorsa, alacaklı geçmiş yıllara ait zekatı borç üzerinden vermekle yükümlü değildir. Ancak borçlu malını veya parasını iade ettiğinde, o zaman zekat vermek gerekir. Çünkü zekat, kişinin kendi malı üzerinde farzdır.

Deliller

Kur'an-ı Kerim'de zekatın mal üzerinde farz olduğu belirtilir:

“Mallarınızda, onda bir veya yirmide biri oranında zekat verin.” (Tevbe, 9/103)

Hadislerde de malın sahibinin zekat vermesi gerektiği vurgulanır:

“Her yıl Ramazan ayında malın zekatı alınır.” (Buhari, Zekat, 1)

Bu delillerden anlaşıldığı üzere, zekat mal üzerinde farz olup, malın gerçek sahibi olan kişinin vermesi gerekir.

Detaylı Açıklama

Değerli Müslüman, sizin durumunuzda borçlu kişi iflas etmiş ve uzun süre geri ödeme yapamamıştır. Bu durumda, sizin elinizde bulunan para veya mal, sizin gerçek malınız değil, borçlunun malıdır. Siz henüz bu parayı veya arsayı tam olarak mülkiyetinize geçirmediğiniz için, geçmiş yıllara ait zekatı borç üzerinden vermeniz gerekmez. Ancak 2011 yılında size arsa olarak verilen mal, sizin mülkünüz haline geldiğinde, bu mal üzerinden zekat hesaplanır ve ödenir. Eğer arsa henüz paraya çevrilmemişse, arsanın değeri üzerinden zekat hesaplanabilir. Zekat nisabı ve oranı hanefi mezhebine göre genellikle 2.5% (yıllık) olarak uygulanır.

Bu konuda Diyanet İşleri Başkanlığı da benzer görüşü benimsemekte, borç alacak ilişkilerinde malın gerçek sahibi olmayan kişinin zekat yükümlülüğünün doğmadığını belirtmektedir. Ayrıca, borçlu malını iade ettiğinde veya mal mülkiyeti size geçtiğinde, o yılın zekatı hesaplanır ve ödenir.

Diğer Görüşler

Diğer mezheplerde de genel olarak benzer görüşler vardır. Şafii ve Malikî mezheplerinde de borçlu malını geri ödemediği sürece alacaklının zekat vermesi gerekmez. Ancak bazı alimler, borcun tahsil edilmesi mümkünse, tahsil edilen yılın zekatının verilmesini önerirler.

Sonuç

Özetle, geçmiş yıllara ait zekatı borç üzerinden vermeniz gerekmez. Arsa veya paranın mülkiyeti size geçtiğinde, o yıldan itibaren zekatınızı hesaplayıp ödeyiniz. Bu şekilde hem hakkınızı korumuş hem de İslam'ın zekat hükümlerine uygun hareket etmiş olursunuz.