Bilmemek mazeret mi?
تفاصيل السؤال
"Bilmediğimiz konulardan sorumlu tutulmuyoruz. Peki bilmemek mazeret mi? Araştırma zorunluluğu var mıdır insanın? Ben araştırmayayım da sorumlu olmayayım diyebilir miyiz ve bunu yanımızdaki kişilere de anlatmalı mıyız? Örnek verecek olursam, ben müziğin haram olduğunu öğrendim ve müzik dinlemeyi bıraktım ama yanımdaki arkadaşım benim yanımda müzik dinliyor, ben de dinlemiş oluyorum mecburen. Ben arkadaşımı uyarmakla mükellef miyim? Söylesem de tesir etmeyecek, boş ver gibi bir cevap alacağım. Bir de hocam, ben telefondan sildim tüm müzikleri, internetten de dinlemiyorum ama dışarıda, otobüste serviste işe giderken mecburen dinliyorum, bundan dolayı mes'ul olur muyum?"
Açıklama
Bilmemek, İslam hukukunda bazı durumlarda mazeret sayılabilir ancak bu, kişinin sorumluluktan tamamen kurtulacağı anlamına gelmez. Araştırma ve öğrenme yükümlülüğü, özellikle dinin temel hükümleri konusunda önemlidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, kişi bilmediği bir konuda sorumlu tutulmaz ancak bilmek için çaba göstermemek, özellikle temel dini bilgileri öğrenmekten kaçınmak mazeret olarak kabul edilmez. Kişi, bildiği doğruları uygulamak ve çevresindekilere de iyiliği tavsiye etmekle yükümlüdür.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de Allah şöyle buyurur:
"Allah, bir kimseye gücünün yetmediği bir şeyi yüklemez." (Bakara, 2/286)
Ayrıca Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
"İslam, kolaylıktır; zorluk üzerine değildir." (Buhari, Müslim)
Ancak öğrenme ve öğretme konusunda şu hadis de önemlidir:
"Mümin, müminin aynasıdır." (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, bilmediğin bir konuda sorumlu tutulmaman, öğrenme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Din, öğrenmeyi ve araştırmayı teşvik eder. Özellikle haram ve helal konularında bilgi sahibi olmak, sorumluluğun gereğidir. Müziğin hükmü konusunda farklı görüşler olsa da, sen öğrendiğin ve kabul ettiğin doğrulara göre hareket etmişsin, bu güzel bir adımdır.
Yanındaki arkadaşının müzik dinlemesi seni doğrudan sorumlu kılmaz; ancak onu uyarmak, iyiliği tavsiye etmek senin sorumluluğundur. Tesir etmeyeceğini düşünsen bile, bu görevden kaçınmamak gerekir. Çünkü iyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmak ümmetin ortak sorumluluğudur (Âl-i İmrân, 3/104).
Dışarıda, toplu taşıma gibi ortamlarda mecburen müzik dinlemek zorunda kalman, senin iradenden kaynaklanmıyorsa sorumluluğunu azaltır. Allah kolaylık ister, zorluk değil. Bu durumda, bilerek ve isteyerek harama yaklaşmamak esastır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak bilmemeyi mazeret saymakla birlikte, öğrenme ve araştırma yükümlülüğünü vurgularlar. Bazı alimler, kişinin cehaletini mazur görürken, temel dini bilgileri öğrenmekten kaçınmayı sorumluluk ihmal sayar.
Sonuç
Bilmemek mazeret olabilir ancak öğrenmekten kaçınmak sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Çevrendekilere iyiliği tavsiye etmek görevindir. Mecburi durumlarda maruz kalınan haramlardan sorumlu olmazsın, ancak bilinçli tercihlerinden sorumlusun.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
