Belediye tarafından kıyılan nikâhlardaki sorunlar
Butiran Soalan
"Ülkemizde insanlar belediye tarafından kıyılan nikâhı sırf resmi işlerin gerekliliği için kıydırıyor. Bu işlemden önce veya sonra da dini nikâhı kıydırıyorlar. Evlilik yürümeyince mahkemeye giden insanlar bazen hakîmin yüzünü bile görmeden boşanabiliyorlar. Bazı âlimler, ‘avukata vekâlet verilmişse bu boşanmadır ve bain talak hükmündedir’ derken bazıları ise, ‘boşanmadır ama ric'i talak hükmündedir’ diyorlar.
Belediye tarafından kıyılan nikâhta iki şahitten biri bayan olabiliyor, bu şahitlik geçerli mi?
‘Kabul ediyor musun’ ve ‘kabul ettin mi’ gibi sorulardaki zaman mefhumu önemli mi? Belediye nikâhında mehirden bahsedilmezken dini nikâhta belirlenen mehirden başka mahkemelerde de nafaka alınmakta. Belediye nikâhında üç talak gibi bir şey olmadığına göre geri kalan iki talak ne olacaktır? Allah'ın adıyla, şartları yerine getirilerek kıyılmış bir nikâhı, bu nikâhı kabul etmeyen bir kurumda imza vererek ‘bitti’ demek ne kadar doğrudur?"
Açıklama
Belediye tarafından kıyılan nikâh, Türkiye'de resmi nikâh olarak kabul edilir ve medeni hukuk açısından geçerlidir. Ancak dini nikâhın ayrı bir önemi ve hükmü vardır. Bu iki nikâh türü arasındaki farklar, boşanma, şahitlik ve mehir gibi konularda çeşitli soruları beraberinde getirir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, nikâhın İslamî hükümler açısından geçerli olabilmesi için İslam'ın şartlarına uygun olarak yapılması gerekir. Belediye nikâhı, sadece resmi bir işlemdir ve İslamî şartları tek başına karşılamaz. Dini nikâh ise İslam hukukuna göre evliliğin esasını oluşturur. Boşanma konusunda ise Hanefi mezhebi, avukata verilen vekâletin ric'i talak hükmünde olduğunu kabul eder; yani boşanma kesinleşmeden önce geri dönüş mümkündür.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de evlilik ve boşanma ile ilgili ayetler temel kaynaklardır:
"Evlenmeniz size helal kılındı..." (Bakara, 2:221)
"Boşanma iki defadır. Sonra ya iyilikle tutmak ya da güzelce salıvermek..." (Bakara, 2:229)
Hadislerde ise nikâhın şartları ve şahitlik konusu açıklanmıştır:
"Nikâh, iki şahidin huzurunda yapılır." (Müslim)
"Şahitlikte erkek iki kadına eşittir." (Buhari, Müslim)
Detaylı Açıklama
1. Belediye nikâhı ve dini nikâh: Türkiye'de resmi nikâh, medeni kanun gereği zorunludur. Ancak İslam'da evliliğin geçerli olması için dini şartların da yerine getirilmesi gerekir. Belediye nikâhı, İslamî şartları tek başına sağlamaz; bu nedenle birçok kişi hem resmi hem de dini nikâh kıydırır.
2. Boşanma ve vekâlet: Avukata verilen boşanma vekâleti Hanefi mezhebine göre ric'i talak hükmündedir. Yani boşanma gerçekleşmeden önce geri dönülebilir. Ancak bazı alimler bu boşanmanın bain (kesin) talak olduğunu da söylemektedir. Bu konuda ihtilaf vardır, bu yüzden mahkeme sürecinde dikkatli olunmalıdır.
3. Şahitlikte kadın: Belediye nikâhında kadın şahit olabilir, ancak İslam'da şahitlikte erkek iki kadına eşittir. Resmi nikâhın geçerliliği açısından bu sorun olmaz, fakat dini nikâhta erkek şahitlerin bulunması tercih edilir.
4. Zaman mefhumu ve kabul soruları: "Kabul ediyor musun?" gibi sorularda zaman mefhumu önemlidir. İslam hukukunda evlilik akdi anlık ve kesin bir kabulü gerektirir. Belediye nikâhında bu tür soruların şekli farklı olabilir ancak resmi işlemin geçerliliği için yeterlidir.
5. Mehir ve nafaka: Belediye nikâhında mehirden bahsedilmez, ancak İslam hukukunda mehir evliliğin şartıdır. Nafaka ise mahkeme kararı ile belirlenir ve mehirden bağımsızdır. Dini nikâhta belirlenen mehir resmi nikâhı etkilemez.
6. Talak sayısı: Belediye nikâhında "üç talak" gibi İslami bir hüküm yoktur. Boşanma, medeni kanun çerçevesinde gerçekleşir. İslam'daki üç talak kuralı dini nikâh için geçerlidir.
7. Resmi kurumlarda imza ve evliliğin sona ermesi: Resmi kurumlarda verilen imzalar medeni hukuka göre geçerlidir. İslam hukuku açısından ise evliliğin sona ermesi ancak İslam'ın şartlarına göre gerçekleşir. Bu nedenle iki sistem arasında fark olabilir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde avukata verilen boşanma vekâleti bain talak olarak kabul edilir. Maliki mezhebinde ise ric'i talak görüşü daha yaygındır. Şahitlik konusunda ise diğer mezhepler de erkek şahitlerin önceliğini vurgular. Belediye nikâhının dini hükmü konusunda ise genel olarak İslam alimleri resmi nikâhı İslamî şartların tamamlayıcısı olarak görür.
Sonuç
Değerli Müslüman, belediye nikâhı resmi ve hukuki bir işlemdir; ancak İslamî evlilik şartlarını yerine getirmek için dini nikâh da önemlidir. Boşanma ve diğer meselelerde hem medeni hukuk hem de İslam hukuku dikkate alınmalıdır. Avukata verilen boşanma vekâleti Hanefi mezhebine göre ric'i talak hükmündedir, bu nedenle acele karar vermemek ve alimlerden destek almak faydalıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
