Başkasının Sırtından Kazanma
Détails de la question
"Selamünaleyküm. Hocam ben 26 yaşında ev hanımıyım. Bir ay önce bir arkadaşım bir şirketle tanıştırdı. Mutfak gereçleri üretiyorlar. Fransızlara ait. Tanıdıklarıma katalogdan satış yapıyorum. Bir arkadaşımdan bunun saadet zinciri diye bir gruba benzediğini söyledi. Çok korktum. Şirket şöyle çalışıyor; üyeler yeni bir üye yaptıkça ve o üye de satış yaptıkça hediye kazanıyor. Ve çok ilerlerse pirim alıyormuş. Haksız kazanç uygulaması oluyor mu bu aynı şekilde Ersağ diye bir Türk firması da var buna geçmiştim 15 gün önce diğer firma yabancı diye. Fakat ikisinde de aynı pirim uygulaması var. Bu durumun helal mi haram mı olduğunu öğrenmek istiyorum? Bir de yabancı bir şirketle çalışmak uygun mudur? İsrail ve Amerika’nın olmadığını biliyorum. Allah-u Teâlâ’ya emanet olun hocam."
Açıklama
Değerli Müslüman, başkasının sırtından kazanma konusu, İslam'da ticaret ve kazanç ahlakı açısından çok önemlidir. Saadet zinciri (piramid) ve benzeri sistemlerde, esas kazanç genellikle yeni üye getirmekten elde edilir ve bu durum İslam hukukunda tartışmalıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir işte esas kazanç, gerçek bir mal veya hizmet satışı olmadan sadece yeni üye getirmekten sağlanıyorsa, bu tür kazanç helal değildir. Çünkü bu, haksız kazanç (riba veya hileli kazanç) ve dolandırıcılık kapsamına girer. Ticaretin temelinde gerçek mal veya hizmetin el değiştirmesi gerekir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de haksız kazanç ve faizle ilgili uyarılar bulunmaktadır:
“Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu, onların, ‘Alım satım da faiz gibidir’ demeleri yüzündendir. Oysa Allah, alım satımı helal, faizi haram kılmıştır.” (Bakara, 2:275)
Hadis-i Şeriflerde de dürüstlük ve helal kazanç önemle vurgulanmıştır:
“Allah, malı helal yoldan kazanan kimseyi sever.” (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Saadet zinciri veya piramit sistemlerinde, yeni üye getirmek esas kazanç kaynağıdır ve bu, İslam'ın ticaret ahlakına aykırıdır. Çünkü bu sistemlerde gerçek bir mal veya hizmet satışı olmayabilir ya da çok sınırlı olabilir. Üyeler, esasen yeni üye bulmak için çaba harcar ve bu da çoğu zaman haksız kazanç ve dolandırıcılığa yol açar. Bu tür sistemler, İslam'da yasaklanan hile ve zulüm kapsamına girer.
Fransız veya başka yabancı bir şirketle çalışmak, şirketin işleyiş şekline ve helal kazanç prensiplerine bağlıdır. Eğer şirket, gerçek mal veya hizmet satışı yapıyor ve kazançlar bu satışlardan sağlanıyorsa, çalışmakta bir sakınca yoktur. Ancak piramit yapısına benzer sistemler varsa, bu durum sakıncalıdır.
Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı ve İslam Fıkıh Akademisi gibi kurumlar da benzer sistemlere karşı uyarılarda bulunmuştur. Helal kazanç için ticaretin şeffaf, adil ve gerçek mal/hizmet üzerine kurulması gerekir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak bu tür piramit sistemlerini haram kabul eder. Bazı alimler, satışın gerçek ve anlamlı olması durumunda sınırlı kazançlara izin verebilirler, ancak yeni üye getirmeye dayalı kazançlar kesinlikle reddedilir.
Sonuç
Sonuç olarak, kardeşim, piramit veya saadet zinciri gibi sistemlerden uzak durman, gerçek mal veya hizmet satışı yapan, helal kazanç prensiplerine uygun şirketlerle çalışman en doğrusudur. Allah, helal ve temiz kazanç nasip etsin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
