Bağış için söz verdiğimiz derneğe para göndermekten vazgeçebilir miyiz?
Fragedetails
"Hocam, ben bir derneğe bağış yapmak için hesap numaralarını istedim ama Almanya’dan Türkiye’ye para göndermek zahmetli ve ücret kesiyor. Başka bir yere bağışlarım diye düşündüm ama o derneğe de en kısa zamanda ödeyeceğim inşallah dedim. Böyle söyleyerek söz mü vermiş oldum? Bu olaydan sonra kuzenim telefonumda mesajları görünce tanımadığım bir derneğe para yollayacağım için bana kızdı. İnanması için yemin ettim yollamadım diye, şimdi parayı sözümü tutmak için yollarsam yeminimi bozmuş mu olurum? Parayı yollamaktan da korkuyorum çünkü bu derneğin tam olarak niyetini bilmiyorum."
Açıklama
Bağış için söz vermek ve bu sözü tutup tutmamak İslam hukukunda önemli bir meseledir. Bağış, sadaka ve yardımda bulunmak sevaplıdır ancak verilen sözün mahiyeti ve niyeti de dikkate alınır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bağış için kesin ve açık bir söz verilmişse bu söz bir nevi vaad (söz verme) hükmündedir ve yerine getirilmesi gerekir. Ancak söz, kesinlik içermeyen, niyet beyanı veya düşünce şeklindeyse zorunlu olmaz. Yemin konusu ise, eğer yalan yemin edilmişse günah olur; fakat yemin, gerçeği ifade etmek için yapılmışsa ve bağış yapılmamışsa, yemin bozulmuş olur ve kefaret gerekir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de verilen sözlerin yerine getirilmesi emredilmiştir:
"Ey iman edenler! Sözleştiğiniz şeylere sadık kalın." (Maide, 5/1)
Hz. Peygamber (sav) de söz vermenin önemini vurgulamıştır:
"Müminlerin iman bakımından en mükemmeli, ahlakça en güzel olanıdır ve sözünde en doğru olanıdır." (Tirmizi)
Yeminle ilgili olarak ise:
"Allah size yeminlerinizi bozmanızı emretmez, fakat niyetlerinizi temiz tutmanızı ister." (Nahl, 16/91)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, bağış için söz verdiğiniz derneğe para göndermekten vazgeçmeniz, sözünüzün mahiyetine bağlıdır. Eğer "en kısa zamanda ödeyeceğim" diyerek kesin bir taahhütte bulunduysanız, bu bir vaad hükmündedir ve yerine getirilmesi gerekir. Ancak bu söz, niyetinizi ifade eden, kesin olmayan bir beyan ise zorunlu olmaz. Almanya'dan Türkiye'ye para göndermede yaşadığınız zorluklar ve ücret kesintileri mazeret sayılabilir.
Kuzeninizin size inanması için yemin etmeniz durumunda, eğer yemin ettiğiniz şey gerçeği yansıtıyorsa (yani parayı göndermediğinizi) yemin bozulmuş olur ve kefaret gerekir. Bu durumda, söz verdiğiniz derneğe bağış yapmanız yemin kefareti açısından da önemlidir. Ancak derneğin niyeti konusunda şüpheleriniz varsa, bağış yapmadan önce derneğin güvenilirliğini araştırmanız ve emin olmanız gerekir. Çünkü İslam'da haram veya şüpheli işlere para vermek caiz değildir.
Bu durumda, sözünüzü yerine getirirken, derneğin meşruiyetini ve amacını iyice araştırmanız, güvenilir bir yere bağış yapmanız daha uygundur. Eğer sözünüz kesin değilse ve bağış yapmaktan vazgeçmek istiyorsanız, bunu açıkça ifade etmek ve gerekçenizi belirtmek daha doğru olur.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde, kesin vaadlerin yerine getirilmesi gerekir. Maliki mezhebinde ise, sözün mahiyetine göre değerlendirme yapılır; kesin olmayan sözler bağlayıcı sayılmaz. Yemin konusunda ise tüm mezhepler, yalan yemin edilmemesini ve yemin bozulduğunda kefaret verilmesini şart koşar.
Sonuç
Özetle, kesin bir bağış sözü verdiyseniz yerine getirmeniz gerekir. Ancak sözünüz kesin değilse ve derneğin güvenilirliğinden emin değilseniz, bağış yapmaktan vazgeçebilirsiniz. Yemin ettiyseniz ve yalan yemin olmuşsa kefaret vermeniz gerekir. Bağış yapmadan önce derneği araştırmak, güvenilirliğini teyit etmek en doğru yoldur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
