Babamın boykot ürünler satmasından ben de sorumlu muyum?
Sorunun Detayı
"Hocam bizim bir bakkalımız var. Açıldığından bu yana sekiz yıl geçti ve sekiz yıldır İsrail malı ve destekçilerinin malları satılıyor. Ben on sekiz yaşında bir kızım. Öğrenciyim ama babam bir yerlere gittiğinde ve hafta sonları çoğu zaman ve yaz tatillerinde bana baktırıyor. Şiddet eğilimli biri olduğu için ve karşı çıkarsam evden atacağı için Filistin’deki kardeşlerimi öldüren bu adama(!) karşı çıkamıyorum. Bana günah yazılıyor mu? İsrail malı olduğunu bilmesine karşın satıyor. Bunun gerekçesi olarak da “ne yapayım, komşular veya millet bunları alıyor hep” diyor. Evi terk etmek istiyorum ama mesleğim yok. Kendim aç ve sokakta kalırsam diye bencillik edip sadece kendimi düşünüp ben de katil oluyorum. Kardeşlerimi öldürüyorum diye yiyip bitiriyorum kendimi."
Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, babanızın iş yerinde İsrail malı ürünlerin satılması ve sizin bu durumdaki sorumluluğunuz konusu, İslam hukukunda önemli bir meseledir. Bu durum, kişinin fiili ve niyetiyle doğrudan ilgilidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir kişinin başkasının yaptığı haram bir işten sorumlu tutulması için o işte doğrudan bir ortaklığı, onayı veya fiili katkısı olması gerekir. Sadece gözetmek veya zorunlu sebeplerle bir iş yerinde bulunmak, kişinin o işin sorumlusu olduğu anlamına gelmez. Eğer babanızın sattığı ürünlerin haram olduğunu biliyor ve onaylıyorsanız durum farklıdır; ancak zorla ve korku altında bu işi yapıyorsanız, sorumluluğunuz hafiftir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de sorumluluk ve günahın kişiye ait olduğu belirtilir:
"Her nefis, yalnızca kendi kazandığı (günah) ile yükümlüdür." (En'am, 6/164)
Bir başka ayette de zor ve baskı altında olanların sorumluluğu hafifletilir:
"Kim zorlama ile küfre düşerse, kalbi imanla dolu olduğu sürece günahı yoktur." (Buhari, İman 12)
Detaylı Açıklama
Günlük hayatta zorlayıcı aile koşulları, özellikle şiddet tehdidi altında yaşamak, kişinin fiil ve niyetini etkiler. Babanızın İsrail malı ürünleri satması, sizin doğrudan onayınız veya aktif katkınız olmadan gerçekleşiyorsa, siz bu durumdan sorumlu olmazsınız. İslam dini, zorlama ve baskı altında olan kimselere kolaylık sağlar. Ayrıca, evden çıkmak ve kendi ayaklarınız üzerinde durmak konusunda destek almanız önemlidir. Sosyal yardım kuruluşları, öğrenci destekleri veya yakın çevrenizden yardım istemek, hem sizi korur hem de sorumluluğunuzu azaltır.
Bu tür durumlarda dua etmek, sabretmek ve mümkün olan en iyi şekilde hakkınızı aramak da önemlidir. Zor durumda kalındığında, kişinin niyeti ve içinde bulunduğu şartlar göz önünde bulundurulur.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde, kişinin zor ve baskı altında olması halinde sorumluluğunun hafiflediğini belirtir. Ancak bazı alimler, imkân varsa haram işlere ortak olmaktan kaçınmanın daha uygun olduğunu vurgularlar. Fakat zorlayıcı aile koşulları ve şiddet tehdidi gibi durumlarda kolaylık esastır.
Sonuç
Özetle, babanızın İsrail malı ürün satmasından dolayı sizin doğrudan sorumlu tutulmanız söz konusu değildir, özellikle zorla ve korku altında bu işi yapıyorsanız. Kendinizi korumaya çalışın, destek arayın ve sabırlı olun. Allah kolaylık versin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
