Artık geliştirilmeyen ve satılmayan programları indirmek kul hakkı mıdır?

Açıklama

Yazılım ve programların kullanımı, İslam hukukunda mal ve hak kavramları çerçevesinde değerlendirilir. Özellikle telif hakkı ve mülkiyet hakları açısından, bir yazılımın artık üreticisi tarafından satılmaması veya desteklenmemesi durumu, kullanım ve ticaret açısından farklı sonuçlar doğurabilir.

İslami Hüküm

Hanefi mezhebine göre, bir malın veya hakkın sahibi tarafından kullanımına izin verilmedikçe, izinsiz kullanmak veya ticaretini yapmak kul hakkına girer. Ancak yazılımın üreticisi tarafından artık satılmaması ve desteklenmemesi, malın kullanım hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bu nedenle, yazılımın lisans hakkı sahibinden izin alınmadan kullanılması veya satılması kul hakkıdır.

Deliller

Kur'an-ı Kerim'de müminlerin mal ve haklarına saygı gösterilmesi emredilir:

"Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız yere yemeyin, ancak ticaret yoluyla karşılıklı rızaya dayalı olarak olsun." (Nisa, 4/29)

Hz. Peygamber (s.a.v) de başkasının hakkını izinsiz almak konusunda uyarıda bulunmuştur:

"Mümin, müminin malına zarar vermez." (Buhari, Edeb 27)

Detaylı Açıklama

Değerli Müslüman, yazılım lisansları günümüzde bir malın mülkiyetinden farklı olarak kullanım hakkı verir. Üretici veya lisans sahibi, yazılımın kullanım koşullarını belirler. Eğer bir yazılım artık satılmıyor ve desteklenmiyorsa bile, lisans hakkı sahibinin izni olmadan bu yazılımı indirip kullanmak veya ticari amaçla satmak İslam hukukunda haksızlık ve kul hakkı olarak değerlendirilir. Çünkü bu, sahibinin hakkını ihlal etmektir.

Ancak bazı durumlarda, üretici tarafından açıkça kullanım izni verilmişse veya yazılım kamu malı haline gelmişse (örneğin açık kaynaklı veya telif hakkı süresi dolmuşsa), bu durumda kullanmakta veya satmakta bir sakınca yoktur.

Günümüzde birçok yazılım firması, eski sürümlerini ücretsiz veya açık kaynak olarak sunabilir. Bu tür durumlarda, kullanım ve ticaret İslami açıdan sorun teşkil etmez. Fakat lisans sözleşmeleri ve telif haklarına dikkat etmek gerekir.

Diğer Görüşler

Diğer mezhepler de genel olarak mal ve hak sahibinin izni olmadan kullanımın caiz olmadığını belirtir. Ancak bazı çağdaş İslam alimleri, yazılımın artık desteklenmemesi ve satılmaması durumunda, kullanımın zaruret veya meşru ihtiyaç kapsamında değerlendirilerek kolaylık sağlanabileceğini ifade etmektedir.

Sonuç

Sonuç olarak, üreticinin izni olmadan artık satılmayan yazılımları indirip kullanmak veya ticari amaçla satmak kul hakkıdır. İzin alınmadan bu tür işlemlerden kaçınılmalı, mümkünse üretici veya lisans sahibinden onay alınmalıdır.