Arsalara kamulaştırma karşılığı ödenen parada faiz var mıdır?
سوال کی تفصیلات
"Hocam annemin dedemden kalan bir tarlası vardı. Yaklaşık 5-6 yıl önce içinden yol geçti. Devlet bunun belli bir miktar para ödeyecekmiş ama üzerinden uzun zaman geçtiği için toprak ekilmedi diye bunu kayıp sayarak normal verilenden biraz daha fazla ödeyecekmiş. Bu para şüphede kaldı, helal midir acaba? Faize giriyorsa eğer bu fazlalığı elden çıkarsak bir yere yardımda bulunsak doğru olur mu?"
Açıklama
Kamulaştırma karşılığı ödenen paranın üzerinde zaman nedeniyle eklenen miktarın faiz hükmü taşıyıp taşımadığı, İslam hukukunda önemli bir meseledir. Bu tür durumlarda paranın aslında bir borç ilişkisi mi yoksa tazminat mı olduğu belirlenmelidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, kamulaştırma bedelinin üzerine zaman geçmesi sebebiyle eklenen miktar, eğer bu ek ödeme bir gecikme faizi veya borç faizi niteliğinde değilse, yani sadece tazminat veya zarar karşılığı ise faiz (riba) sayılmaz. Ancak bu ek miktar, borç faizi veya gecikme faizi olarak verilmişse, bu faiz hükmündedir ve haramdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faizle ilgili açık yasaklar bulunmaktadır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir..." (Bakara, 2/275)
Hadislerde de faiz kesinlikle yasaklanmıştır:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, eşit miktarda, elden ele, peşin olarak değiştirin; faiz (riba) vermeyin." (Sahih Buhari)
Detaylı Açıklama
Kamulaştırma bedelleri, devletin mal sahibine yaptığı tazminattır. Bu tazminatın üzerine zaman geçmesi nedeniyle eklenen miktar, genellikle gecikme zammı veya tazminat olarak değerlendirilir. Eğer devlet bu ek ödemeyi, mal sahibinin zararını karşılamak amacıyla yapıyorsa, bu faiz değildir. Çünkü burada borç faizi değil, zarar tazmini söz konusudur. Ancak eğer bu ek ödeme, borcun gecikmesi nedeniyle alınan faiz olarak verilmişse, bu İslam'a göre haramdır.
Bu durumda, kamulaştırma bedelinin fazlalığı faiz değilse, helaldir ve kullanılabilir. Eğer şüphe varsa, bu miktarın zekat, sadaka gibi hayırlı işlerde kullanılması da sevap kazandırır ve şüpheyi bertaraf eder.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde değerlendirmektedir. Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de tazminat niteliğindeki ek ödemeler faiz sayılmaz. Ancak kesin olarak faiz olup olmadığına dikkat edilir.
Sonuç
Değerli Müslüman, kamulaştırma bedelinin üzerine eklenen miktar eğer faiz değil, tazminat ise helaldir. Şüphe varsa, bu miktarı hayırlı işlerde kullanmanız daha uygundur. Allah kolaylık versin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
