Arkadaşım borç verdiğim parayı zamanında ödemedi ve paranın değeri düştü, ne yapmalıyım?
Faahfaahinta Su'aasha
"Hocam ben bir devlet kurumunda çalışmaktayım. 2021 yılının temmuz ayında bir arkadaşım benden biraz borç istedi ve ben de hesabımda olan 450 TL'yi borç olarak verdim. Bu verdiğim borcu bana bir ay içinde göndereceğini söyledi ancak henüz paramı göndermiş değil. Paramı gönderecek olsa dahi 2021 yılında bana verdiği faydayı vermeyecek. O yıl elli dolardan fazla eden para şu an bir buçuk dolar ediyor. O yıl arabanın deposu tamamen doldurulabilirken şu an yapamam. Sonuç olarak paramın değeri düştü. Peki, bu şekilde söz veren birinin yine aynı şekilde aynı parayı mı vermesi gerekiyor?"
Açıklama
Borç verdiğiniz paranın zamanında geri ödenmemesi ve paranın değer kaybetmesi, İslam hukukunda önemli bir meseledir. Bu durum, alacak ve borç ilişkilerinde adaletin sağlanması açısından değerlendirilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, borç para aynen geri verilmelidir; yani borcun nominal miktarı aynen ödenir, ancak değer kaybı nedeniyle fazladan bir talepte bulunmak caiz değildir. Borç veren, borcun değer kaybından dolayı fazladan bir talepte bulunamaz. Çünkü Kur'an ve hadislerde borçların aynen ödenmesi emredilmiştir, ancak faiz veya değer artışı talebi yasaktır.
Deliller
"Allah size faizden (riba) haram kıldı. Faizden vazgeçerseniz, anaparanız size aittir." (Bakara, 2:278-279)
Hz. Peygamber (s.a.v) şöyle buyurmuştur: "Borçlu, borcunu ödeyinceye kadar, borç verenin hakkı aynen kalır." (Buhari, Edeb 98)
Detaylı Açıklama
Değer kaybı, özellikle enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde borç ilişkilerinde sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak İslam hukukunda, borç para söz konusu olduğunda, borçlu sadece borcun nominal miktarını ödemekle yükümlüdür. Borcun değerindeki azalma veya artış, tarafların önceden anlaşması olmadıkça borç ilişkisinin dışında tutulur. Çünkü faiz (riba) kesinlikle haramdır ve borca eklenemez.
Bu nedenle, arkadaşınız size 450 TL borç aldıysa, 450 TL olarak geri vermelidir. Eğer taraflar arasında başka bir anlaşma yapılmadıysa, borcun değer kaybı nedeniyle sizden fazladan bir talepte bulunulamaz. Bu, hem borçlu hem de alacaklı için adaletin korunması içindir.
Ancak, günümüz şartlarında enflasyonun yüksek olduğu ülkelerde, taraflar arasında önceden değer artışı veya enflasyon farkı gibi hususlar kararlaştırılabilir. Fakat bu durum, İslam hukukunda ancak karşılıklı rıza ile ve faiz unsuru taşımadan mümkündür. Aksi takdirde, borcun aynen ödenmesi gerekir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak aynen geri ödeme prensibini kabul eder. Ancak bazı çağdaş İslam alimleri, yüksek enflasyon ortamlarında tarafların anlaşması halinde enflasyon farkının eklenebileceğini belirtmişlerdir. Bu görüşler, faizden kaçınma şartıyla ve karşılıklı rızaya dayanır. Diyanet İşleri Başkanlığı da benzer şekilde, borcun nominal değerinin ödenmesini esas alır.
Sonuç
Değer kaybı yaşansa da, borç verdiğiniz miktarın aynen geri ödenmesi gerekir. Fazladan bir talepte bulunmak İslam hukukuna uygun değildir. Borçlu ve alacaklı arasında farklı bir anlaşma yoksa, sabırlı olmak ve borcun nominal değerini istemek en doğru yaklaşımdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
