Alzheimer hastasının fidye vermesi gerekiyor mu?
प्रश्न का विवरण
"Hocam bir teyzemiz var çok yaşlı ve alzheimer başta olmak üzere birçok hastalığı var bu sebeple doğal olarak ibadetlerini yapamıyor. Bu durumda kendisi oruç için fidye ödemesi gerekiyor mu? Ödemesi gerekiyorsa aldığı yaşlılık ücreti ile bunu karşılayacak durum da değil. Ona bakan evlatlarının da maddi olarak o ücreti karşılayacak durumları yok, eğer ödeme yapılması gerekiyor ise ancak taksitle bu fidyeyi ödeyebilirler. Doğru olan nedir nasıl davranmaları gerekir aydınlatırsanız çok memnun oluruz."
Açıklama
Alzheimer gibi ağır hastalıklar sebebiyle ibadetlerini yapamayan yaşlıların oruç fidyesi meselesi, İslam fıkhında önemli bir konudur. Bu durumda kişinin oruç tutamaması nedeniyle fidye ödemesi gerekip gerekmediği ve ödeme şekli değerlendirilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, hasta olup oruç tutamayan ve iyileşme ümidi bulunmayan kimse, oruç tutamadığı günler için fidye vermekle yükümlüdür. Fidye, bir gün için bir miskal (yaklaşık 4.25 gram) kuru hurma veya onun bedelidir. Ancak kişinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin maddi durumu göz önünde bulundurularak kolaylık sağlanabilir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de oruçla ilgili kolaylıklar belirtilmiştir:
"İyileşmeyen hastalar ve yolculukta olanlar, tutamadıkları günler sayısınca diğer günlerde oruç tutarlar. Kim de bunu yapamaya güç yetiremezse, fidye olarak bir yoksulu doyuracak kadar yemek verir." (Bakara, 2/184)
Hz. Peygamber (s.a.v) de hastalık veya yolculuk sebebiyle oruç tutamayanların fidye vermeleri gerektiğini belirtmiştir:
"Hasta olan veya yolculukta bulunan kimse, tutamadığı oruç günleri kadar başka günlerde oruç tutar. Eğer yapamazsa, her gün için bir fakiri doyuracak kadar fidye verir." (Buhari, Savm 31)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, Alzheimer gibi ilerleyici ve kalıcı hastalıklarda, kişinin oruç tutması mümkün olmaz. Bu durumda Hanefi mezhebine göre fidye vermesi gerekir. Ancak kişinin maddi durumu ve bakmakla yükümlü olanların durumu da önemlidir. Eğer fidye ödemek maddi olarak mümkün değilse, bu durumda taksitlendirme veya ödeme kolaylığı sağlanabilir. Ayrıca, Diyanet İşleri Başkanlığı da benzer durumlarda hastanın fidye vermesinin farz olduğunu, ancak maddi imkânsızlık varsa bu konuda kolaylık yapılabileceğini belirtmektedir.
Evlatların maddi durumu yetersizse, fidye ödemek için acele edilmemeli, mümkün olan en uygun şekilde ve zamanla ödeme yapılmalıdır. İslam dini kolaylık ve merhamet dinidir; zor durumda olanlar için yük hafifletilir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Maliki mezheplerinde de benzer şekilde hastalık sebebiyle oruç tutamayanların fidye vermesi gerekir. Hanbeli mezhebi ise bazı durumlarda fidyenin zorunlu olmadığını, ancak mümkünse verilmesini tavsiye eder. Ancak genel olarak mezhepler arasında bu konuda büyük bir ihtilaf yoktur.
Sonuç
Alzheimer hastası teyzeniz oruç tutamadığı günler için fidye vermelidir. Ancak maddi durumunuz elverişli değilse, fidye ödemesi taksitlendirilerek veya uygun şekilde yapılabilir. Öncelikle kolaylık ve merhamet esas alınmalıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
