Zekât parasıyla sadaka olur mu?
Sorunun Detayı
"Bir tanıdığım zekât parası ile STK'lar aracılığı ile Afrika'da su kuyusu yaptırmak istiyor. Ben kendisine zekât ile sadaka-i cariye olmaz dedim, ancak kendisi zekâtın verildiği kişi bunun zekât olduğunu bilir ve bu bilinç ile su kuyusu açar ise olabileceğini öne sürdü. Konuyla alakalı bilgilendirebilir misiniz?
Evet, bir fakire para verilir o da onunla su kuyusu açarsa bir sakıncası olmaz. Bu durum, paranın onun tasarrufuna verilmesinden sonra dilediğini yapma hürriyetinde kaynaklanmaktadır. Ancak bunu, kurumlara yaptırırken aynı şeyi geçerli saymakta zorluk vardır."
Açıklama
Zekât parası ile sadaka-i cariye yapılması konusu, zekâtın mahiyeti ve veriliş şekli açısından önemli bir meseledir. Zekât, İslam'da belirli şartlara göre verilmesi farz olan maldır ve verilme şekli ile yerinin belirlenmesi gerekir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre zekât, Kur'an'da belirtilen ve Rasûlullah (s.a.v.)'in uyguladığı şekilde, öncelikle fakir ve miskin gibi zekât alması caiz olan kimselere doğrudan verilmelidir. Zekât parası, alıcının tasarrufuna bırakılırsa, o kişi dilediği gibi harcayabilir. Ancak zekât parası doğrudan sadaka-i cariye gibi kalıcı hayır işlerine verilmez. Sadaka-i cariye ise zekât dışında gönüllü yapılan hayırlardır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de zekâtın kimlere verileceği açıkça belirtilmiştir:
"Zekât, ancak fakirler, miskinler, zekât toplayanlar, kalpleri İslam'a ısındırılanlar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar içindir." (Tevbe, 9/60)
Hz. Peygamber (s.a.v.) de zekâtın öncelikli olarak bu gruplara verilmesini emretmiştir.
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, zekâtın temel amacı, malın toplumda adaletli bir şekilde dolaşmasını sağlamak ve muhtaçların ihtiyaçlarını karşılamaktır. Bu nedenle zekât, doğrudan fakir ve miskin kimselere verilmelidir. Eğer fakir kişi zekât parasını alır ve kendi tasarrufuyla su kuyusu açarsa, bu onun kendi malı olduğu için caizdir. Ancak zekât parası doğrudan bir STK'ya veya su kuyusu yaptırmak üzere verilirse, bu zekât hükmünü taşımaz; bu durumda yapılan hayır sadaka-i cariye olur. Zekât ile sadaka-i cariye arasında bu ayrım önemlidir.
Günümüzde zekât toplama ve dağıtma işleri STK'lar aracılığıyla yapılmaktadır. Bu kurumlar, zekâtı hak sahiplerine ulaştırmakla yükümlüdür. Zekât parası, doğrudan ihtiyaç sahibine verilmezse, bu para zekât hükmünü kaybedebilir. Ancak ihtiyaç sahibi parayı aldıktan sonra onu kalıcı hayır işlerinde kullanması kendi tasarrufundadır ve caizdir.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak benzer görüşler hakimdir. Bazı alimler, zekâtın doğrudan ihtiyaç sahibine verilmesi gerektiğini, sadaka-i cariyenin ise ayrı bir hayır olduğunu vurgular. Bazı modern görüşlerde ise zekâtın toplu projelerde kullanılması tartışılmakla birlikte, Hanefi mezhebi bu konuda daha katı bir tutum sergiler.
Sonuç
Özetle, zekât parası doğrudan fakire verilmelidir. Fakir kişi bu parayı alıp su kuyusu açarsa, bu onun tasarrufudur ve caizdir. Ancak zekât parası doğrudan su kuyusu yaptırmak üzere STK'ya verilirse, bu zekât olmaz, sadaka-i cariye olur. Zekât ve sadaka-i cariye arasındaki farkı gözetmek önemlidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
