Yeminde söz mü yoksa niyet mi esas alınır?
Sorunun Detayı
"Hocam yanlışlıkla alkolle ilgili bir şeye güldüm, ancak sonra pişman oldum ve "Vallahi alkolü içmeyi meşrulaştıracak bir şey yapmayacağım" diye yemin ettim. Ancak daha sonra, tedavi gibi zaruri durumlarda alkolün kullanılabileceği aklıma geldi. Benim kastım haram olan alkolü meşrulaştırmamaktı, bu tür zaruri durumlar aklımda yoktu. Bu durumda yeminim bozulmuş olur mu? Yemin ederken söylediğimiz mi yoksa kastettiğimiz şey mi esas alınır?"
Açıklama
Yemin, İslam'da önemli bir sorumluluktur ve yemin ederken söylenen söz ile niyet arasındaki ilişki fıkıh açısından değerlendirilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre yemin ederken söylenen söz esas alınır; yani yemin metni bağlayıcıdır. Ancak niyetin tamamen farklı ve sözle çelişir olması durumunda da değerlendirme yapılır. Fakat genel kural, yemin edilen sözün hükmünün geçerli olduğudur.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de yeminle ilgili hüküm şu şekildedir:
“Ey iman edenler! Yeminlerinize riayet edin.” (Maide, 5/89)
Bir hadis-i şerifte de Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
“Yemin eden, yemin ettiği şeyi yerine getirsin.” (Buhari, Eyman 1)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, yemin ederken söylediğiniz söz, sizin için bağlayıcıdır. Siz "Vallahi alkolü içmeyi meşrulaştıracak bir şey yapmayacağım" diyerek genel bir yemin etmişsiniz. Bu yemin, alkolü haram kılan bir şeyi meşrulaştırmayacağınızı ifade eder. Ancak tedavi gibi zaruri durumlar İslam hukukunda istisna kabul edilir ve bu tür zaruretler yemin bağlamında hükmü hafifletebilir.
Yani, siz yemin ederken bu istisneleri kastetmediyseniz bile, zaruret halleri yemin bağlamında dikkate alınır. Hanefi mezhebine göre, zaruretler haram olan bir şeyi helal kılar ve yemin bu tür zaruretleri kapsamaz. Bu durumda yemin bozulmaz, çünkü zaruretler yemin edilen sözün kapsamı dışındadır.
Ancak, yemin ederken niyetiniz tamamen farklı ve sözle çelişiyorsa, bu durum ihtilaflıdır ve alimler farklı görüşler bildirmiştir. Fakat sizin durumunuzda sözünüzle niyetiniz arasında temel bir çelişki yoktur; niyetiniz yemin edilen genel hükmü desteklemektedir.
Diğer Görüşler
Şafii mezhebine göre de yemin edilen söz esas alınır, ancak niyetin farklı olması durumunda hüküm değişebilir. Malikî ve Hanbelî mezheplerinde de benzer şekilde sözün önemi vurgulanır, ancak zaruret halleri yemin bağlamında dikkate alınır.
Sonuç
Özetle, yemin ederken söylediğiniz söz esas alınır. Ancak tedavi gibi zaruri durumlar yemin bağlamında istisna kabul edilir ve yemin bozulmaz. Bu nedenle, tedavi amacıyla alkol kullanmanız yeminizi ihlal etmez. Yeminlerinizi yerine getirirken kolaylaştırıcı ve merhametli olunuz.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
