Yaptığım İşte Faizin Yeri
Sorunun Detayı
"Hizmet alan: Müşteri Hizmet veren: Üretici Organizatör: Biz Faaliyetimiz: Faaliyet gösterdiğimiz sektörde hizmet almak isteyen müşterileri bularak onlara daha önce anlaşmış olduğumuz üreticiler vasıtası ile hizmet verilmesini sağlıyor ve bu işin müşteri hizmetleri operasyonu ve diğer tüm operasyonunu da üstlenerek hizmet veriyoruz. Müşteri ve hizmet verecek üreticiyi bulduktan sonra aradan çekilmiyor, sürekli bir şekilde verilen hizmeti organize ediyor, kontrol ediyor ve sürekliliğini sağlıyoruz. Fatura işleyişi: Üretici faturasını bize kesiyor, hizmet alan müşteriye de faturasını biz kesiyoruz. Faaliyete örnek olarak, tekstil sektörünü verebiliriz. Perakende satıcısı büyük firmalara mal tedariki sağlayan, üreticileri bulup mal yaptıran ve bu malın kalitesinden sorumlu olan organizatör firmalar vardır. Örneğin; “büyük bir giyim firması” üreticiler ile muhatap olmaz, aracı firma ile iş yapar, malın her şeyinden aracı firma sorumludur, dolayısı ile tahsilât riski dearacı firmadadır. Üreticilerde aracı firma sayesinde iş alır, yani müşteri bulmuş olurlar. Bu durumda aracı firma üreticinin müşterisi konumuna gelmiş olur. Biz de bu örmekteki gibi aracı firmayız. Sorumuz: Bizim dışımızda birbirlerini bulan üretici ve müşterilerin aralarındaki bu ilişkiyi bozmadan devreye girmek istiyoruz. Birbirlerini bulmuşlar ve ticarete başlamışlar ama bizim iki tarafa da sağlayacağımız faydalar var: Sektör gereği ödeme vadeleri çok uzun ve tahsilât riski çok fazla. Biz bu durumda üretici adına tahsilât riski ve vadeyi üstlenerek işletmeye kısa vadede ödeme yapabiliriz ve buna mukabil müşteriye de uzun vade verebiliriz. Hizmetin sürekliliği ve kalitesi ile ilgili kadrolu personelimiz ile Müşteri hizmetleri hizmeti de vereceğiz. Hedeflenen gelir: Hizmet veren üreticinin tahsilât riskini üstleniyoruz, uzun ödeme vadesi vermesine rağmen sürekli geciken ödeme alma sorununu çözüyoruz ve müşterisine daha iyi hizmet vermesi için kadrolu personelimiz ile iki tarafa da destek vererek organize ediyoruz. Bunların karşılığı olarak komisyon alacağız. Müşteriden tahsilât yapamazsak risk bize ait olup üreticiye yansıtılmayacak. Biz bu durumda aracı olarak, üreticinin müşterisi, müşterinin de hizmet sağlayanı(Satıcısı) konumunda oluyoruz. Şuan ki faaliyetimizden farkı; müşteriyi biz bulmamış olacağız, bunun dışında diğer tüm organizasyon ve riskler üzerimizde olacak.Elde edilen gelirin faiz geliri olup olmaması konusunda sizlerin görüşlerini almak istiyoruz?"
Açıklama
Değerli Müslüman, iş hayatında aracı olarak faaliyet gösterirken elde edilen gelirin faiz (riba) kapsamında olup olmadığı, İslam hukukunda önemli bir meseledir. Özellikle tahsilât riski üstlenmek ve uzun vadeli ödemelerde aracı olarak komisyon almak söz konusu olduğunda, bu gelirin helal olup olmadığı sorgulanır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, aracı olarak yapılan hizmet karşılığı alınan komisyon, eğer faiz unsuru içermiyorsa ve sadece hizmet karşılığı ise faiz (riba) sayılmaz. Ancak, tahsilât riskini üstlenip müşteriye uzun vadeli ödeme imkanı sağlamak ve bunun karşılığında ek bir ücret almak, eğer bu ücret vade farkı veya gecikme faizi şeklinde ise faiz hükmüne girer. Sadece hizmet karşılığı alınan makul komisyon ise caizdir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faizle ilgili açık uyarılar bulunmaktadır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu, onların, 'Alım satım da ancak faiz gibidir' demelerindendir. Oysa Allah, alım satımı helal, faizi haram kılmıştır." (Bakara, 2:275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de faizle ilgili şöyle buyurmuştur:
"Faizin her çeşidi haramdır." (Sahih Müslim)
Detaylı Açıklama
İş modelinizde, müşteriler ve üreticiler zaten birbirlerini bulmuş, aracı olarak siz sadece organizasyon, kontrol ve tahsilât riskini üstleniyorsunuz. Bu durumda, aracı olarak yaptığınız işin karşılığı olarak aldığınız komisyon, hizmet karşılığıdır ve faiz sayılmaz. Çünkü siz, müşteriyi bulma işini yapmıyor, sadece hizmetin sürekliliği, kalitesi ve tahsilât riski gibi operasyonel işleri üstleniyorsunuz.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, müşteriye uzun vadeli ödeme imkanı sağlamak ve bunun karşılığında ek bir ücret talep etmek ise, bu ücretin faiz unsuru taşıyıp taşımadığıdır. Eğer bu ek ücret, sadece hizmet ve risk karşılığı makul bir komisyon ise caizdir. Fakat vade farkı veya gecikme faizi gibi bir uygulama varsa, bu faiz hükmündedir ve caiz değildir.
Bu nedenle, tahsilât riskini üstlenmek ve hizmet vermek karşılığında aldığınız komisyonun, açıkça hizmet bedeli olarak belirlenmesi ve faiz unsuru içermemesi gerekir. Ayrıca, müşteriden tahsilât yapamama durumunda riski üstlenmeniz, bu hizmetin karşılığı olarak makul bir ücret almanızda sakınca yoktur.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak benzer görüştedir. Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de faiz (riba) kesinlikle haram sayılır ve vade farkı veya gecikme faizi kesinlikle yasaktır. Maliki mezhebinde de benzer şekilde, hizmet karşılığı alınan makul ücretler caizdir ancak faiz kesinlikle haramdır.
Sonuç
Özetle, aracı olarak yaptığınız organizasyon ve tahsilât riski üstlenme hizmeti karşılığında aldığınız makul komisyon faiz değildir ve caizdir. Ancak, müşteriye uzun vade vermek karşılığında ek ücret talep etmek faiz sayılır ve caiz olmaz. İşinizi bu çerçevede düzenlemeniz İslam'a uygun olacaktır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
