Veraset ve Zekat
Sorunun Detayı
"Selâmün aleyküm Hocam; benim sorum veraset ve zekat ile ilgili. Dedem vefat etmeden önce arsasını müteahhide verip karşılığında ev almak üzere anlaştı. Evlerin teslim tarihi gelince babam vefat ettiği için amcalarımla beraber beni de çağırdı ve hepimize birer daire verdi. Ama bildiğim kadarıyla halalarıma herhangi bir şey vermedi. Soruma gelince bu durumda baba hakkı olarak devraldığım evde bir kız kardeşimin hakkı var mıdır? (Dedemin ne niyetle verdiğini sormadım amcalarımla beraber verdi. Baba hakkı bizim tahminimiz.) Yoksa ben devralmış olsam da bu hak babamdan dolayı direkt olarak anneme mi aittir? Annemin şu an bir dairesi var. Biz beraber oturuyoruz. Bu yüzden oturmadığımız (ya da çok az kullanacağımız ve kira benzeri gelir de elde etmediğimiz) eve zekat düşer mi? Ya da zekat düşerse her iki evi de kapsar mı?"
Açıklama
Veraset ve zekât, İslam hukukunda önemli iki farklı konudur. Veraset, mirasın kimlere ve ne kadar payla dağıtılacağını belirlerken, zekât malın belirli şartlarda temizlenmesi ve ihtiyaç sahiplerine verilmesini gerektirir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, miras payları Kur'an-ı Kerim'de açıkça belirtilmiştir ve bu paylar üzerinde tasarruf ancak mirasçılar rıza gösterirse mümkündür. Baba hakkı, babanın mirasçılar arasında belirlenmiş payıdır. Zekât ise, kullanılmayan, gelir getirmeyen veya ticari mal olmayan ev ve arsalar için genellikle düşmez.
Deliller
Miras payları Kur'an'da şöyle belirtilmiştir:
"Allah size çocuklarınızdan miras olarak erkek için, dişiden iki pay vermeyi farz kıldı..." (Nisa, 4/11)
Zekât ile ilgili mal ve şartlar ise Peygamber Efendimizin hadislerinde açıklanmıştır:
"Altın, gümüş, ticaret eşyası ve tarım ürünleri zekât vermeye mükelleftir." (Buhari, Zekât, 1)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, dedenizin arsasını müteahhide verip karşılığında ev alma anlaşması yapması ve bu evlerin tesliminde babanız vefat ettiği için amcalarınızla birlikte size de birer daire verilmesi, mirasın tasarrufu ile ilgilidir. Ancak miras payları Kur'an ve sünnette belirlenmiştir. Kız kardeşlerinizin miras hakkı vardır ve bu hak, babanızın mirasından doğar. Eğer halalarınıza herhangi bir şey verilmemişse, bu onların miras hakkını ortadan kaldırmaz. Miras payları üzerinde tasarruf ancak tüm mirasçıların rızası ile olur. Baba hakkı olarak bildiğiniz pay, babanızın mirasından size düşen paydır; kız kardeşlerinizin payı da babanızın mirasından ayrı olarak belirlenir. Anneler mirastan belirli bir pay alır, ancak kız kardeşlerin miras hakkı anneden değil, babadan gelir.
Zekât konusunda ise, Hanefi mezhebine göre, ev ve arsalar ticari mal değilse ve kira geliri elde edilmiyorsa zekât düşmez. Eğer ev kira geliri sağlıyorsa, kira geliri üzerinden zekât hesaplanır. Kullanılmayan veya az kullanılan evler için zekât farz değildir. Ancak kira geliri elde edilen evlerin kira gelirinden zekât vermek gerekir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de Hanefi mezhebi ile benzer görüştedir. Şafii mezhebi de miras paylarının Kur'an hükümlerine göre dağıtılmasını esas alır. Zekât konusunda ise Maliki mezhebi, kullanılmayan evler için zekâtın düşmeyeceği görüşündedir. Hanbeli mezhebi ise kira geliri üzerinden zekât verilmesini önermektedir.
Sonuç
Özetle, kız kardeşlerinizin babanızdan miras hakkı vardır ve bu hak gözetilmelidir. Zekât ise, kullanılmayan veya kira geliri olmayan evler için farz değildir. Kira geliri varsa, kira üzerinden zekât hesaplanmalıdır. Miras payları konusunda adaletli ve Kur'an hükümlerine uygun hareket etmek önemlidir.
