Toki Aracılığı ile Bankaya Borçlanmak Caiz mi?
Sorunun Detayı
"Biz Toki'den 25.000 peşin ve 120.000 de 120 ayda ödemek şartı ile ev aldık. 6 ayda bir memur zammı kadar artış yapılacak. Toki'den öğrendiğimize göre vekalet vererek bankaya borçlanmamışız. Biz evi direkt olarak Toki'den anlaşma yaparak aldık. Sözleşme sırasında peşin alma seçeneği yoktu. Satış (Peşinat +120 ay) taksitle yapıldı. Bu sözleşmenin faize girip girmediğini, caiz olup olmadığını öğrenmek istiyorum.
Anlaşılan TOKİ ile yaptığınız sözleşmeyi iyi okumamışsınız. Sizin imzanız olmadan nasıl sizi bankaya yönlendirebilir ki?
Bu tür alışverişlerin caiz olabileceğini söyleyenler de vardır. Ben ağır bir zaruret şartı olmadıkça caiz olmayacağını zannediyorum. Ama herhalükârda borcunuzu bitirip istiğfar etmelisiniz. Allah kolaylık versin."
Açıklama
TOKİ aracılığıyla yapılan konut alımında peşinat ve taksitlerle ödeme söz konusu olduğunda, sözleşmenin faiz içerip içermediği ve bunun İslam hukuku açısından hükmü önemlidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, eğer sözleşmede açıkça faiz (riba) unsuru varsa, bu işlem caiz değildir. Ancak TOKİ ile yapılan sözleşmede faizsiz, sabit veya memur zammı gibi makul artışlar varsa ve banka ile doğrudan faizli borçlanma yapılmamışsa, bu durum farklı değerlendirilir. Peşin ve taksitli satışlarda artış, faiz değil, satış bedelinin taksitlendirilmesinden kaynaklanan fark olarak kabul edilir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faiz kesinlikle yasaklanmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar." (Bakara, 2:275)
Hz. Peygamber (sav) de faizle ilgili şöyle buyurmuştur:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpa ile, hurma hurma ile, tuz tuz ile aynı miktarda ve aynı tür olarak değiştirilmedikçe faiz caiz değildir." (Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, TOKİ'den ev alırken peşinat ve taksitler halinde ödeme yapılması yaygın bir uygulamadır. Burada önemli olan, taksitlere uygulanan artışın niteliğidir. Memur zammı gibi makul ve resmi artışlar, enflasyon veya maliyet artışını karşılamak için yapılan düzenlemeler olup, klasik faiz (riba) kapsamında değerlendirilmez. Ancak sözleşmede açık faiz oranı veya gecikme faizi varsa bu caiz değildir.
Sizin durumunuzda, TOKİ ile doğrudan bir satış sözleşmesi yapılmış ve banka ile faizli bir borçlanma söz konusu değilse, bu işlem Hanefi fıkhına göre faizli borçlanma sayılmaz. Ancak sözleşme detaylarını dikkatle incelemek gerekir. Eğer TOKİ sizi banka ile vekalet yoluyla borçlandırmış olsaydı, bu durumda faizli borçlanma söz konusu olurdu ve caiz olmazdı.
Öte yandan, faizden kaçınmak için sözleşme şartlarını iyi anlamak, gerekirse hukuki destek almak önemlidir. Ayrıca, borcunuzu zamanında ödemek ve helal kazançla borçtan kurtulmak İslam ahlakının gereğidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde faizli borçlanmayı haram kabul eder. Ancak bazı çağdaş İslam alimleri, zorunlu durumlarda ve alternatif bulunmadığında, devlet destekli TOKİ gibi kurumların taksitlendirme uygulamalarını faizsiz kabul ederek caiz görebilmektedir. Bu konuda ihtilaflar olabilir, ancak temel prensip faizden uzak durmaktır.
Sonuç
Özetle, TOKİ ile yaptığınız sözleşmede banka aracılığıyla faizli borçlanma yoksa ve artış memur zammı gibi makul ise, bu işlem Hanefi mezhebine göre caizdir. Sözleşmenizi dikkatle okuyunuz ve borcunuzu helal yoldan ödemeye gayret ediniz.
