Telif Hakkı Olan Bir Malın Çoğaltılması Ve Dağıtılması Caiz midir?
Sorunun Detayı
"Allah(c.c.) ın selamı üzerinize, üzerimize olsun hocam; sitede birçok defa sorulmasına rağmen tam tatmin olamadığım, şeytanın fitnesine sürekli maruz kaldığım konu: Kopya cd. Fakat ortalıkta bir satış olayı yok sistem şu şekilde işliyor. Bir şahıs bir filmi alıyor. Seyredip bunun kopyasını internete koyuyor. Bizde alıp indiriyoruz. Burada eser sahibinin malını çalmıyoruz. Dükkanlarında yada kendi bastıkları kopyalardan eksilen bir şey yok. Para ile gerçekleştirilen bir satış yok. Adı üstünde kopya. Şahıs parasını verip aldığı zaman bunun mülkü onun eline geçmiş olmuyor mu? Eser sahibi ürünün üzerine kopyalanamaz yazmakla kurtulmuş oluyor mu? Nasıl ki eser sahibi bir filmi çekerek milyon kez kopyalayıp bunları satarak fahiş bir kazanç elde ediyorsa bunlardan birini alan kişinin de kopyalama hakkını kullanıp para karşılığı olmadan dağıtması caiz değil mi? Mesela televizyonda bir film oynuyor bende el kameramla televizyonu çekiyorum ve bunu dağıtıyorum? Artık çekilen eser sahibinin malı olmaktan çok benim çekimim ve bana ait olan bir şey değil midir? 100 liraya aldığım bir resmi fotokopide çoğaltıp dağıtmak benim hakkım değil midir? Sonuçta bu görseldir ve dağıtılan kopyadır? Satın aldığım bir kitabı sayfa sayfa kendim yazıp dağıtmam ne kadar eser sahibini ilgilendirebilir. Satın aldığım bir resmin aslını değilde kendi fotoğraf makinesi ile resmini çekip dağıtmam kimi ilgilendirir? Kaldı ki ben dağıtıcı değil de bu dağıtılanı alan kişi olarak sorumlu muyum? Sonuç itibariyle kendi parasıyla aldığı filmi kopyalayıp dağıtandan alıp izlemem caiz midir hocam? Selamünaleyküm…"
Açıklama
Bu soru, telif hakkı olan eserlerin izinsiz çoğaltılması ve dağıtılmasının İslam hukukundaki hükmünü içermektedir. Eser sahibinin hakları, mal ve emek koruması açısından değerlendirilmelidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir malın veya eserin sahibinin izni olmadan onun çoğaltılması ve dağıtılması caiz değildir. Telif hakkı, eser sahibinin emeğine ve malına yönelik bir haktır ve bu hakkın izinsiz ihlali hırsızlık veya zulüm olarak değerlendirilir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de mal ve emek hakkına saygı gösterilmesi emredilmiştir:
"Ve haksız yere insanların mallarını yemeyin." (Bakara, 2/188)
Hz. Peygamber (s.a.v) de emek ve hakkın korunmasına dair birçok hadis rivayet etmiştir:
"Her kim bir müminin malına haksız yere el uzatırsa, kıyamet günü onun üzerine ateşten bir zincir vurulur." (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, satın aldığınız bir eserin fiziksel kopyası size ait olabilir ancak bu, eserin çoğaltılması ve dağıtılması hakkını size vermez. Çünkü eser sahibinin emeği ve fikri mülkiyeti korunmalıdır. Eser sahibinin izni olmadan kopya çekmek, çoğaltmak ve dağıtmak, onun hakkını gasp etmek anlamına gelir. Bu durum, maddi zararın yanı sıra manevi haksızlık da içerir.
Televizyonda yayınlanan bir filmi el kamerasıyla çekip dağıtmak da aynı şekilde izinsiz çoğaltma ve dağıtma kapsamındadır. Bu, eserin sahibinin hakkını ihlal eder. Satın aldığınız bir kitabı sayfa sayfa yazıp dağıtmak veya bir resmi fotoğraf makinesiyle çekip çoğaltmak da benzer şekilde haksızlıktır.
Bir eseri satın almak, o eserin kişisel kullanım hakkını verir; ancak çoğaltma ve dağıtma hakkını vermez. Dolayısıyla, kopya eserleri dağıtanlardan almak ve izlemek de caiz değildir çünkü bu, haksız mal edinmeye ortak olmaktır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genellikle benzer görüştedir. Bazı çağdaş İslam alimleri, teknolojinin gelişmesiyle birlikte telif haklarının korunmasının önemini vurgular ve eser sahibinin haklarına saygı gösterilmesini tavsiye eder. Diyanet İşleri Başkanlığı da fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasını İslam ahlakının gereği olarak kabul eder.
Sonuç
Özetle, satın alınan bir eserin izinsiz çoğaltılması ve dağıtılması İslam'a göre caiz değildir. Eser sahibinin haklarına saygı gösterilmeli, izinsiz kopya eserlerden uzak durulmalıdır. Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız hadisinin ruhuyla hakkaniyetli davranmak önemlidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
