Tanımadığımız Biri Hakkında Konuşmak Gıybet midir?
Sorunun Detayı
"Hocam bir arkadaşıma, arkadaşımın tanımadığı bir kişi hakkında olumsuz şeyler anlatırsam bu gıybete girer mi? Veya yolda gördüğüm ve her ikimizin de tanıma olasılığı olmayan bir kişi hakkında konuşsam gıybet olur mu? Bir de bana zulüm yapan bir kişiyi başkasına anlatsam bu gıybet olur mu?"
Açıklama
Gıybet, bir kişinin arkasından onun hoşlanmayacağı şekilde konuşmak demektir. Bu, kişinin tanınıp tanınmamasına bağlı olmaksızın geçerlidir ve İslam ahlakında yasaklanmıştır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir kimse hakkında olumsuz konuşmak, o kişi tanınıyor ya da tanınmıyor olsa da gıybet kapsamına girer. Zulüm yapan bir kişiyi başkasına anlatmak da ancak ifşa amacı taşımıyorsa ve zarar vermek için değilse gıybet sayılmaz, ancak bu konuda ihtiyatlı olmak gerekir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de gıybet kesin şekilde yasaklanmıştır:
“Ey iman edenler! Bir topluluğun gizli gizli gıybetini etmeyin. Gıybet, birinizin ölü kardeşinin etini yemesi gibidir. Siz bunu sever misiniz?” (Hucurat, 49/12)
Hz. Peygamber (sav) de gıybeti şöyle tanımlamıştır:
“Gıybet, kardeşin hakkında onun hoşlanmadığı bir şeyi söylemendir.” (Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, gıybetin temelinde kişinin arkasından onun rızası olmadan olumsuz konuşmak vardır. Bu kişinin tanınıp tanınmaması hükmü değiştirmez. Yolda gördüğünüz ve tanımadığınız biri hakkında olumsuz konuşmak da gıybet olur çünkü o kişi hakkında kötü söz sarf etmek anlamına gelir. Ancak kişi tanınmıyor ve kim olduğu bilinmiyorsa, genellikle bu durum gıybetten farklı değerlendirilir, ancak kötü niyetle ve iftira amacıyla konuşmak yine caiz değildir.
Zulüm yapan bir kişiyi başkasına anlatmak ise farklıdır. Eğer bu anlatım, zulmü ifşa etmek, zararını önlemek veya hak aramak amacıyla ise gıybet sayılmaz. Ancak bu anlatımda da iftira ve kötüleme olmamalıdır. İslam, zulme karşı durmayı emreder ancak bunu yaparken adalet ve doğru söz esastır.
Gıybetten kaçınmak için; konuşmalarımızda başkalarının haklarına saygılı olmak, kötü sözden sakınmak ve gerekmedikçe başkalarının kusurlarını dile getirmemek gerekir. "Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız" hadisi gereği, haklı sebeplerle yapılan anlatımlar dışındaki olumsuz konuşmalar terk edilmelidir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Malik mezheplerinde de gıybetin tanımı benzerdir; kişinin arkasından hoşlanmayacağı şekilde konuşmak gıybet sayılır. Hanbeli mezhebi de aynı görüştedir. Ancak bazı alimler, kişinin tanınmaması durumunda gıybetin hükmünün hafifleyebileceğini belirtirler.
Sonuç
Özetle, tanıdığınız ya da tanımadığınız biri hakkında olumsuz konuşmak gıybettir. Zulüm yapan kişiyi anlatmak ise niyete bağlıdır; hak arama amacı varsa gıybet sayılmaz. Konuşmalarınızda adaletli ve saygılı olun, gıybetten kaçının.
