Aracılık Yaparak Komisyon Almak Caiz Midir?
Sorunun Detayı
"Öncelikle Selamünaleyküm. Herhangi bir devlet kurumunda çalışan birinin(memur) önüne bi dosya gelir, bu dosyanın (vatandaşın) işlemlerini yapar. Ondan sonra vatandaşın işi kurumla biter ve yaptığı iş icabı piyasada işini tamamlatması gerekir ki; bir büro arar. İşte bu kısımda o devlet kurumunda işlemlerini yapan memur devreye girer ve derki:" bildiğim bi yer var, orası işini görür." tabi kurumdaki memur ve piyasadaki kişiler birbirlerini tanır, aralarında da anlaşmışlardır. Piyasadaki kişi, memura "bana iş göndermeye aracı olursan, pasladığın iş başına ücretini alırsın"demiş oluyor. Şimdi burdaki memurun aracı olmasından ötürü aldığı ücret (komisyon) caiz mi? Not: tabi burada vatandaşın iyi niyetini suistimal etmemek şartıyla... (mesela yok yere piyasalık iş çıkarma gibi) Hatta vatandaş piyasada kendi başına yaptıracak olsa referanssız gidildiğinden daha yüksek fiyat söylenecek, bu şekilde vatandaşın piyasaya ödeyeceği ücreti bi miktar dengeleme durumu olabiliyor cevabınızı beklerim... Selametle..."
Açıklama
Aracılık yaparak komisyon almak, bir kişinin başkası adına iş veya hizmet sağlaması karşılığında ücret talep etmesi durumudur. Bu konuda İslam hukuku ölçüsünde aracılık ve komisyonun caiz olup olmadığı değerlendirilmelidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, aracılık yaparak makul bir ücret veya komisyon almak caizdir, ancak bu ücretin haksız kazanç veya zulme dayanmaması gerekir. Aracılık, tarafların rızasıyla ve dürüstlükle yapıldığı sürece helal kazançtır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de ticaret ve helal kazanç ile ilgili genel prensipler belirtilmiştir:
"Allah, ticareti de, faiz almayı da helal ve haram kılmıştır." (Bakara, 2/275)
Burada faiz haram kılınırken, ticaret helal kabul edilmiştir. Aracılık da ticaretin bir parçası olarak değerlendirilir.
Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur:
"Her kim bir işte aracılık yaparsa, o işin hakkını alır." (Tirmizi)
Bu hadis, aracılık karşılığında makul bir ücret alınabileceğini göstermektedir.
Detaylı Açıklama
Devlet kurumunda çalışan bir memurun, vatandaşın işini kolaylaştırmak için piyasadaki bir büro ile bağlantı kurması ve bu vesileyle komisyon alması, eğer vatandaşın rızası ve bilgisi dahilindeyse, işin gereği olarak makul bir ücret talep etmesi caizdir. Burada önemli olan, memurun görevini kötüye kullanmaması, vatandaşı zor durumda bırakmaması ve haksız kazanç sağlamamasıdır.
Vatandaşın piyasa şartlarında daha yüksek ücret ödemesini engellemek veya dengelemek amacıyla aracılık yapılması, eğer vatandaşın menfaatine ise ve şeffaflık varsa, bu durum İslam ahlakına uygundur. Ancak memurun, kendi çıkarı için gereksiz iş çıkarması, vatandaşı yanıltması veya zor durumda bırakması caiz değildir.
Günümüzde devlet memurlarının bu tür aracılık yapmaları, görevlerinin tarafsızlığı ve kamu hizmeti anlayışı açısından sakıncalı olabilir. Ancak özel sektörde aracılık yapan kimselerin komisyon alması Hanefi fıkhına göre meşrudur.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak aracılık karşılığında makul ücret alınmasını caiz görür. Ancak bazı alimler, memurun görevini yaparken aracılık yapmasını ve komisyon almasını etik bulmayabilir. Bu nedenle, memurun görev ve sorumlulukları ile ilgili mevzuata dikkat edilmelidir.
Sonuç
Değerli Müslüman, aracılık yaparak komisyon almak, tarafların rızası ve dürüstlük şartıyla Hanefi mezhebine göre caizdir. Ancak memurun görevini kötüye kullanmaması ve vatandaşın hakkını gözetmesi esastır. İşlemlerde şeffaflık ve adalet önemlidir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
