Şatış Yaparken Uygulananlar
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm hocam. Ben manavda çalışmış bir işçiydim. Size bir kaç sorum olacak. Öncelikle İslam’da kâr oranı yüzde kaçtır belli bir sınırı var mıdır? Diğer bir sorum ise hocam mesela ben 10 kasa domates getiriyorum. Eğer domates gün içersinde erken biterse müşteriye yok dememek için, kalan az miktarda domatese daha fazla fiyat veriyorum. Bu caiz midir? Diğer bir sorum ise; 3 TL ye sattığım bir malı, süsleyip 4 TL ye satsam caiz olur mu? Birde hocam kasa içinde gelen aynı maldan irilerini seçip daha pahalıya ve biraz daha ufaklarını daha ucuza satmak caiz olur mu? Hocam bir de konumuz dışında olacak ama bu jelibon, jelâtinli markaların haram olduğuna yönelik bir söylenti var bunun hükmü nedir? Selametle kalın. Allah'a emanet olun."
Açıklama
Değerli Müslüman, İslam'da ticaret ve satış işlemleri helal kazanç ve adalet prensipleri üzerine kuruludur. Kâr oranı, fiyat farklılıkları ve ürünlerin satışı ile ilgili sorularınızın cevabı, İslam'ın temel kaynakları ve fıkıh kuralları çerçevesinde açıklanabilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, ticarette kâr oranı için belirlenmiş sabit bir sınır yoktur. Ancak aldatma, hile ve müşteriyi zarara uğratmak caiz değildir. Ürünlerin fiyatını piyasa koşullarına göre belirlemek, farklı kalite ve özelliklere göre fiyat farklılığı yapmak caizdir. Ürünü süsleyip fiyatını artırmak da helaldir. Ancak stokta az kalan ürüne fahiş fiyat uygulamak, müşteriyi yanıltmak veya zor durumda bırakmak uygun değildir. Jelibon ve jelatinli ürünlerin haramlığı konusu ise içerdiği maddelere bağlıdır; domuz kaynaklı jelatin haramdır, bitkisel veya helal kaynaklı ise caizdir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de ticaretle ilgili genel prensipler şöyle belirtilmiştir:
"Allah, ticareti de, faiz almayı da helal kıldı; ancak kim Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelirse, onu büyük bir azapla azablandırırız." (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de şöyle buyurmuştur:
"Ticarette dürüstlük vardır." (Tirmizi, Ticaret, 10)
Bu hadis, ticarette dürüstlük ve adaletin esas olduğunu vurgular.
Detaylı Açıklama
1. Kâr oranı: İslam'da kâr oranı için belirlenmiş sabit bir sınır yoktur. Kâr, piyasa koşullarına, ürünün kalitesine, arz-talep durumuna göre değişebilir. Ancak kâr elde etmek için müşteriyi aldatmak, fiyatları yapay olarak yükseltmek veya zor durumda bırakmak caiz değildir.
2. Az kalan ürüne fiyat artırmak: Kalan az miktardaki ürünün fiyatını yükseltmek, eğer piyasa koşulları ve talep bunu gerektiriyorsa makul olabilir. Ancak bu, müşteriyi kandırmak veya zor durumda bırakmak amacıyla yapılırsa caiz olmaz. Müşteriye dürüst davranmak esastır.
3. Ürünü süsleyip fiyat artırmak: Ürüne ekstra emek, ambalaj veya sunum katmak suretiyle fiyatını artırmak helaldir. Çünkü ürünün değeri artmıştır.
4. Ürünleri kaliteye göre fiyatlandırmak: İri ve ufak ürünleri farklı fiyatlandırmak, kalite ve özellik farkından dolayı caizdir. Bu, dürüstlük çerçevesinde yapılmalıdır.
5. Jelibon ve jelatinli ürünler: Jelatin domuzdan elde edilmişse haramdır. Ancak bitkisel veya helal kaynaklı jelatin kullanılmışsa caizdir. Bu nedenle ürünün içeriği önemlidir. Helal sertifikası olan ürünler tercih edilmelidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak benzer görüştedir. Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de kâr oranı için sabit sınır yoktur, dürüstlük ve adalet esastır. Maliki mezhebi de fiyat farklılıklarını piyasa koşullarına göre değerlendirmeyi kabul eder.
Sonuç
Özetle, ticarette dürüstlük, adalet ve müşteri haklarına riayet etmek esastır. Kâr oranı serbesttir ama hile ve aldatma yasaktır. Ürünlerin kalitesine göre fiyat farklılığı yapmak, ürünü süsleyip fiyat artırmak caizdir. Jelatin konusu ise ürünün içeriğine bağlıdır, helal sertifikalı ürünler tercih edilmelidir.
