Sahibi Müslüman Olmayan Gemide Çalışmak
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm. Ben batı Afrika da sahibi Müslüman, bayrağı yabancı, bir gemide çalışıyorum. Çalıştığım gemi Afrikalı gayrimüslime kiralık. Bu gemi ile yakıt satıyorlar. Sattıkları yakıtı sahilden çokta meşru olmayan yollardan sağlıyorlar. Şöyle ki çoğunluk hissesi Avrupalı olan bir devlet firmasından (ki bu Avrupalılar zamanında gelip halada buraları sömüren) karada satılacakmış gibi alıp gemilere satıyorlar. Birde nadiren başka gemilerden çalıntı olabileceği şüphesi yüzde 99 olan yakıtı yükleyip satıyorlar. Gemideki görevim ikinci kaptanlık, yani birinci derecede sorumlu değilim. Fakat yükleme ve tahliye işlerini hep ben yapıyorum, tabi kaptan talimatı ile. Birde bazen gemi sahibi gemiyi kendi işlerinde kullanıyor. Kullanım hakkı kiracının olmasına rağmen ondan habersiz olarak. İçim hiç rahat değil normal şartlarda 1 dakika durmazdım, fakat çok borcum var. Başımdan bir iflas imtihanı geçti. Ayrılsam zaten günü geçmiş borçlarım daha da gecikecek daha fazla kul hakkı, ayrılmasam ya aldığım maaşa haram bulaşıyorsa korkusu, birde bazen kiracı denizcilikte adet olduğu üzere personele küçük meblağlarda para dağıtıyor, hediye olarak. Biliyorum benzer konularda çok sorulmuş ama bu durum biraz karışık hiç biriyle eşleştiremedim. İşin içinden de çıkamadım. Allah rızası için durumu bir değerlendirebilir misiniz? Birde ismimi adresimi yayınlamazsanız sevinirim. Allah sizden ve sizin gibilerden razı olsun yokluğunuzu eksikliğinizi göstermesin. Saygılarımla selamünaleyküm."
Açıklama
Değerli Müslüman, gemide çalışırken karşılaştığınız durumun İslami açıdan değerlendirilmesi, işin helal ve haram yönlerinin belirlenmesi önemlidir. Bu tür durumlarda sorumluluk, niyet ve fiilin mahiyeti göz önünde bulundurulur.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, haram işlerde doğrudan ve bilinçli olarak iştirak etmek caiz değildir. Ancak, sizin durumunuzda birinci derecede sorumlu olmamanız, emir ve talimatla hareket etmeniz ve zorunlu ekonomik sıkıntılarınız göz önüne alınarak, harama iştirak derecesi ve niyetiniz önemlidir. Haram olan işlerden mümkün olduğunca uzak durmak esastır, fakat mecbur kalındığında ve harama doğrudan katkı sağlanmadığında sorumluluk hafifler.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de haram işlere iştirak etmeme emri vardır:
“Ey iman edenler! Haram olan şeylere yaklaşmayın. Çünkü onlar fasıklıktır.” (Maide, 5/87)
Ayrıca Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
“Allah, kullarının işlerini niyetlerine göre değerlendirir.” (Buhari, İman, 1)
Bu hadis, niyetin önemini ve sorumluluğun niyete göre değişeceğini gösterir.
Detaylı Açıklama
Gemide ikinci kaptan olarak görev yapmanız ve kaptanın talimatıyla hareket etmeniz, doğrudan haram işin sahibi olmadığınız anlamına gelir. Ancak, yükleme ve tahliye işlerini yapmanız, dolaylı da olsa haram işin bir parçası olma ihtimalini doğurur. Burada önemli olan, haram işin doğrudan desteklenip desteklenmediğidir. Eğer sizin yaptığınız işler, haram olan yakıtın teminine veya satışına doğrudan katkı sağlamıyorsa ve sadece görev icabı yapılıyorsa, sorumluluğunuz sınırlıdır.
Ayrıca, içinde bulunduğunuz ekonomik zorluklar ve borçlarınız, İslam'ın kolaylaştırma ve zorlukları hafifletme prensipleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
“Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız, müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz.” (Buhari)
Bu nedenle, zor durumda kalındığında haram işlere iştirakten kaçınmak mümkün değilse, niyetle ve mümkün olan en az zararla hareket etmek gerekir. Ayrıca, gemi sahibinin gemiyi kendi işlerinde kullanması ve kiracının haberi olmaması gibi durumlar sizin kontrolünüz dışında gelişmektedir, bu da sorumluluğunuzu azaltır.
Hediye olarak verilen küçük meblağlar konusunda ise, haramdan şüphe duyuluyorsa almamak veya helal olanı tercih etmek daha uygundur. Ancak zorunlu durumlarda ve şüphe halinde, niyet ve amelin temizliği önemlidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde haram işlere doğrudan iştirak etmeyi yasaklar. Şafii mezhebine göre, haram işlerde çalışanların durumu, işin mahiyetine göre değerlendirilir; doğrudan harama katkı varsa sorumluluk artar. Malikiler ise, zorunlu hallerde haram işlerde çalışmanın caiz olabileceğini belirtir. Hanbeli mezhebi de harama iştirak konusunda katıdır ancak zorunluluk durumunda kolaylık sağlar.
Sonuç
Değerli kardeşim, zor durumda olmanız ve doğrudan haram işin sahibi olmamanız sorumluluğunuzu hafifletir. Ancak mümkün olduğunca haram işlerden uzak durmaya çalışınız. Niyetinizi temiz tutunuz ve helal kazanca yönelmeye gayret ediniz. Allah kolaylık versin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
