Sahibi Bulunamayan Borç Para
Sorunun Detayı
"10 yıl kadar önce bir arkadaşımdan teyp aldım. Parasının bir miktarını ödedim. Teybi aldığım arkadaş bu teybi bir esnaftan taksitle almış. Taksitlerini ödeyemeyince teybi bana sattığını söyleyerek esnafa benim adresimi vermiş. Esnaf olan kişi benden teybin parasını istedi. Benden kendisini tanımadığı teybi bir arkadaşımdan aldığımı söyleyerek ödemeyi reddettim. Ne arkadaşıma ne de o esnafa borcumu ödemedim. O insanları bulma imkanım da yok. Ne kadar borcum kaldığını da hatırlamıyorum. Ben şimdi ne yapmalıyım?"
Açıklama
Bu mesele, bir malın borç karşılığı alınması ve borcun ödenmemesi durumunda sahibinin bulunamaması ile ilgilidir. Borcun kim tarafından ve ne şekilde ödeneceği İslam hukukunda önemli bir konudur.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir borcun varlığı kesin ise ve borçlu kişi borcunu ödemekten kaçınıyorsa, borcun ödenmesi gerekir. Ancak borcun miktarı ve alacaklı bulunamıyorsa, borcun ödenmesi için makul çaba gösterilmeli, ancak zorunlu olmadıkça borçlu zor durumda bırakılmamalıdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de borçların ödenmesi emredilmiştir:
"Ey iman edenler! Borçlarınızı vadesinde ödeyin." (Bakara, 2/282)
Hz. Peygamber (s.a.v) de borcun önemine dikkat çekmiştir:
"Müminin malı, ancak onun rızasıyla harcanır; borç ise mutlaka ödenmelidir." (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, burada öncelikle borcun varlığı ve miktarının kesinleşmesi gerekir. Teybi aldığınız arkadaşınızdan bir kısmını ödediğinizi belirtmişsiniz ancak kalan borcun miktarını bilmiyorsunuz. Ayrıca, teybi taksitle satan esnaf ile aranızda doğrudan bir anlaşma olmamış, dolayısıyla borcun size ait olup olmadığı konusunda ihtilaf vardır.
Hanefi mezhebine göre, borcun kesinleşmesi ve alacaklının belirlenmesi önemlidir. Eğer alacaklı bulunamıyor veya borcun miktarı net değilse, borcu ödemek zorunlu değildir. Ancak borcun varlığı kesinleşirse, borçlu olarak ödemek gerekir. Bu durumda, borcun miktarını ve alacaklıyı tespit etmek için makul çaba sarf etmek gerekir.
Günümüzde bu tür durumlarda, mümkünse borcun kaydını, ödeme belgelerini veya tanık ifadelerini araştırmak, borcun miktarını öğrenmek için çaba göstermek gerekir. Eğer alacaklı bulunamazsa veya borcun miktarı tespit edilemezse, borçlu zor durumda bırakılmamalıdır. Bu durumda, borcun miktarını tahmini olarak belirleyip, bunu sadaka veya hayır olarak vermek de bir çözüm olabilir.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de benzer şekilde borcun kesinliği ve alacaklının belirlenmesi önemlidir. Şafii mezhebi de borcun kesinleşmediği durumlarda borcun ödenmesinin zorunlu olmadığını belirtir. Ancak borcun varlığı kesinleşirse, ödemek gerekir.
Sonuç
Öncelikle borcun miktarını ve alacaklıyı tespit etmeye çalışınız. Bulamazsanız, zor durumda kalmamak için borcun tahmini miktarını sadaka olarak vermek uygun olur. Borçlu olduğunuz kesinleşirse, ödemekten kaçınmayınız.
