Psikolojik Rahatsızlığı Olan Yaptıklarından Sorumlu mu?
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm hocam. Benim 23 yaşında bir abim var ve psikolojik bir rahatsızlık yaşıyor, şizofrene benzer bir hastalık fakat o değil. Dışarıdan bakıldığı zaman gayet sağlıklı, aklı başında gibi duruyor fakat biz ailesi olarak hasta olduğundan çok eminiz ve bu durum ataklar halinde yaşanıyor yani her zamn hasta değil. Doktor ilaçlarını kullanması gerektiğini söylüyor fakat o bunu yapmamakta direniyor. Bu hastalık dönemlerinde dinimizin yasakladığı şeyleri yapıyor ve onunla bu dönemde konuşulmuyor, aşırı sinirli oluyor. Kimi zaman çok ileri de gidebiliyor. Hepimizi çok üzecek davranışlarda bulunuyor. Anlayacağınız çok zor zamanlar yaşıyoruz, nasıl davranmamız gerektiği bilmiyoruz. Merak ettiğim şey; şu bu dönemde yaşadıklarından sorumlu olur mu? Ve biz ailesi olarak ona nasıl davranmalıyız?"
Açıklama
Psikolojik rahatsızlığı olan bir kişinin yaptıklarından sorumluluğu, hastalığın türüne, kişinin akıl sağlığı durumuna ve bilinç seviyesine bağlıdır. İslam hukukunda akıl sağlığı, sorumluluğun temel ölçütlerinden biridir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, akıl sağlığı yerinde olmayan, yani akıl hastası (mecnûn) kişi yaptığı fiillerden sorumlu değildir. Eğer psikolojik rahatsızlık nedeniyle kişi aklını tam olarak kullanamıyor veya kontrol edemiyorsa, bu durumda sorumluluk ortadan kalkar.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de akıl sağlığı yerinde olmayanların sorumluluğuna dair şu ayetler ve hadisler rehberlik eder:
"Allah, kimseye gücünün yetmediği bir şeyi yüklemez." (Bakara, 2/286)
Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: "Akıl hastası kimse yaptıklarından sorumlu değildir." (Sahih Buhari, Kitabü'l-Edeb)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, psikolojik rahatsızlığı olan bir kişinin sorumluluğu, hastalığın şiddetine ve kişinin bilinç durumuna göre değişir. Eğer hastalık dönemlerinde kişi aklını ve iradesini kaybediyorsa, bu dönemlerde yaptığı haram fiillerden sorumlu tutulmaz. Ancak sağlıklı olduğu dönemlerde dini ve sosyal sorumluluklarını yerine getirmesi beklenir.
Aileniz olarak, öncelikle hastanın tedavi sürecine destek olmanız çok önemlidir. İslam dini, tedaviye teşviki ve kolaylaştırmayı emreder. Hastanın ilaçlarını düzenli kullanması, doktor tavsiyelerine uyması sağlanmalıdır. Sabırlı ve şefkatli davranmak, onu yargılamadan destek olmak psikolojik iyileşme sürecini kolaylaştırır.
Hastalık dönemlerinde yaşanan olumsuz davranışlar karşısında aşırı tepki vermek yerine, ortamı sakinleştirmek ve gerektiğinde profesyonel yardım almak daha faydalıdır. Aile fertleri birbirine destek olmalı, hastanın durumunu anlamaya çalışmalıdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde akıl sağlığı yerinde olmayanların sorumluluğunu kaldırır. Ancak bazı durumlarda, hastanın bilinçli olduğu dönemlerde sorumluluğu devam eder. Bu nedenle hastanın durumu uzmanlarca iyi değerlendirilmelidir.
Sonuç
Psikolojik rahatsızlığı olan kişinin akıl sağlığı yerinde olmadığı dönemlerde yaptığı fiillerden sorumlu olmaz. Ailesi olarak sabırlı, şefkatli ve destekleyici olunmalı, tedavi süreci aksatılmamalıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
