Paranın Etrafında Dönmek
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm hocam. Biz Konya’dayız annem babamın kerhen(!) izin vermesiyle İstanbul’da 9 gün boyunca hacamat kursu gördü. Daha sonraları Konya’da evimizde hanımlara hacamat yapmaya başladı. Şimdilerde gene babamın kerhen izin vermesiyle ayrı bir ev tuttu ve hacamatlara orada devam ediyor. Babamın verdiği kerhen izinler sonucunda annemin yaptığı işle alakalı benden bazı yardım (arabayla bir yere bırakma gibi) talepleri oluyor. Bu taleplere babam da hacamat ve diğer evle alakalı anneme yardımcı olmamı istemiyor. Şuan annemin yaşı 58’lere yaklaştı. Hacamat işini küçültmesi halinde hem diğer evin 750 TL’yi bulan masrafından kurtulacak hem daha az yorulacak. Bu ev yaklaşık 30 dakika mesafede(yürüyüşle). 1-Bu durumda kimin sözünü dinlemem gerekli? Ayrı bir soru, teyzemizin Karamanda (akrabalarımız Karman ‘da) baktığı ananemize yukarıda bahsettiğim diğer evde 90 yaşlarında ananeme bakmak ve ona hacamatlar yapmak istiyor, fakat 90 yaşlarındaki bir kişinin 24 saat yanında kalamayacak haliyle. 2- Bu şekil bakma uygun mu? Ayrıca ananemin emekli aylığı nedeniyle alakalıda tartışmalar oluyor şöyle ki, dayı ve teyzeler aldıkları ortak karar nedeniyle ananeme kim bakarsa maaşı o alacak. Ananemiz bizde kaldığında annem maaşın kendisinde birikmesini istiyor, babamızda maaşın eve harcanmasını istiyor, şahsa ait olmasını istemiyor. Bir zaman dayımız Karaman’dan ananemizi Konya’ya getirdiğinde maaş tartışması sonucunda babam maaşın eve harcanmaması halinde ananemizi kabul etmedi, annemde maaş kendisinde kalmayacağı için ananemizi kabul etmedi. (annem, babamın maaş hususundaki hassasiyetini biliyordu) 3-Bizlere ne önerirsiniz?"
Açıklama
Değerli Müslüman, sorunuz aile içi sorumluluklar, yaşlı bakımı ve maddi konular etrafında şekillenmektedir. Bu tür meseleler hem İslam ahlakı hem de aile hukuku açısından hassasiyet gerektirir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, anne ve babanın sözleri ve rızası aile içi huzur için önemlidir. Ancak, anne-babaya itaatin sınırı, Allah’a ve Peygamber’in sünnetine aykırı olmamak şartıyla geçerlidir. Yaşlı bakımında ise, kişinin imkanı nispetinde ona iyi bakması farzdır. Emekli maaşı gibi maddi konularda ise, hakkaniyet ve aile içi adalet gözetilmelidir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de anne babaya itaat ve saygı emredilmiştir:
"Rabbin, yalnızca O'na ibadet etmenizi ve anne-babaya iyi davranmanızı emretti." (Lokman, 31/14)
Ayrıca Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
"Cennet annelerin ayakları altındadır." (Nesai)
Yaşlılara iyi bakmak ve onlara eziyet etmemek de sünnettir.
Detaylı Açıklama
1. Annenizin hacamat işi ve babanızın kerhen izin vermesi meselesinde, Hanefi fıkhına göre aile içi uyum ve barış önemlidir. Babaya itaat esastır ancak annenizin helal yoldan kazanç sağlaması da meşrudur. Eğer babanızın izin vermemesi aile huzurunu korumak içinse, annenizle aranızda dengeyi sağlamak için babanızın rızasını almaya çalışmanız yerinde olur. Ancak annenizin sağlığı ve iş yükü göz önünde bulundurularak, işi küçültmesi tavsiye edilir. Böylece hem maddi yükten kurtulur hem de daha az yorulur.
2. Ananenize bakım konusunda, 90 yaşındaki bir kişinin 24 saat yanında kalamayacak hali varsa, teyzelerinizin uygun şekilde destek vermesi ve mümkünse profesyonel yardım alınması daha sağlıklıdır. İslam’da yaşlıya iyi bakmak farzdır ancak imkânlar ölçüsünde yapılmalıdır. Zorlayıcı durumlarda aile fertleri arasında paylaşım yapılabilir.
3. Emekli maaşı konusu ise aile içi bir anlaşmazlıktır. Hanefi mezhebine göre, emekli maaşı kişinin hakkıdır ve ona saygı gösterilmelidir. Maaşın kimin üzerinde olacağı konusunda aile içinde adil ve makul bir çözüm bulunmalıdır. Maaş, ananenin ihtiyaçları için kullanılmalı, aile fertleri arasında hakkaniyet gözetilmelidir. Bu konuda aile büyükleri ve mümkünse bir arabulucu veya dini bir otoriteden yardım almak faydalı olur.
Diğer Görüşler
Şafii ve Malikî mezheplerinde de benzer şekilde anne-babaya itaat ve yaşlı bakımının önemi vurgulanır. Ancak maddi konularda aile içi anlaşmazlıklarda, tarafların rızası ve adalet esas alınır. Hanbeli mezhebi de aile içi huzurun korunmasını önceler.
Sonuç
Özetle, annenizin sağlığı ve iş yükü göz önünde bulundurularak işi küçültmesi, babanızın rızasının alınması, ananenizin bakımında aile fertlerinin imkânları ölçüsünde destek olması ve emekli maaşı konusunda adil, hakkaniyetli bir çözüm bulunması en uygun yaklaşımdır. Aile içi iletişim ve sabırla bu meseleler çözülebilir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
