Para Üstünün Veznede Kalması
Sorunun Detayı
"Kıymetli hocam, durumu anlatabilmek için sorum biraz uzunca oldu. Kusuruma bakmayın. Konuyu kul hakkı ile ilişkilendirdiğim için büyük önem taşımaktadır. Devlet eliyle fatura tahsil eden bir kurumda gişede çalışanlar, vatandaşın faturasını tahsil ederken kuruşlu küsuratları üste veya alta yuvarlayarak tahsil etmek zorunda kalıyor. Örneğin; fatura 12,63 TL ise 12,65 TL olarak veya 12,61 TL ise 12,60 TL olarak tahsil ediyoruz. Para üzerini kuruşları ile tam olarak vermek, yeteri kadar 1 Kuruş tedavülde dolaşmadığından imkânsız durumda. Gün sonunda gişe görevlisi, fatura üzerinde yazan miktarların toplamı kadar parayı teslim etmek zorunda, kasanın eksiği de fazlası da gişe görevlisinin sorumluluğunda. Gişe görevlisi yanlışlıkla fazla para üzeri verip gün sonunda kasa açık verirse cebinden ödemek zorunda kalmaktadır. Böyle bir yanlışlık yapılmamış ise genelde gün sonunda 2-3 TL ay sonunda 50-60 TL fazla para kalıyor. Bu para ne vatandaşa verilebiliyor ne devlete. Vatandaş 1,2 kuruşun peşine düşmüyor ve lafını bile etmiyor ancak içinden ne geçirdiğini bilmiyoruz.
1-Bu fazla para gişe görevlisinin kendi hatasıyla oluşan kasa eksiğini tamamlamak için kullanılabilir mi?
2-'Hak sahiplerinin adına’ niyetle bir ihtiyaç sahibine verilebilir mi? Allah razı olsun"
Açıklama
Gişede kuruşlu para üstlerinin yuvarlanması sonucu oluşan fazla veya eksik para durumu, hem mali hem de ahlaki açıdan önemli bir meseledir. Bu durumun kul hakkı ve sorumluluk açısından değerlendirilmesi gerekir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, gişe görevlisinin kasadaki fazla parayı kendi hatasıyla oluşan kasa açığını kapatmak için kullanması caiz değildir. Çünkü bu para, aslında müşteriye veya devlete ait olup, sahibinin izni olmadan harcanamaz. Fazla para, sahibine iade edilmediği sürece emanettir ve emanete riayet edilmelidir. Ancak, bu fazla para ihtiyaç sahiplerine "hak sahiplerinin adına" verilirse, bu sadaka veya infak hükmünde olup, niyet ve usulüne uygun yapıldığı takdirde caizdir ve sevap kazanılır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de kul hakkının önemine dair ayetler bulunmaktadır:
"Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız yolla yemeyin; ancak karşılıklı rıza ile ticaret yoluyla olsun." (Nisa, 4/29)
"Kim bir mümini haksız yere öldürürse, cezası cehennemdir; ebedi kalacaktır. Allah ona gazap etmiş, lanetlemiş ve ona büyük azap hazırlamıştır." (Nisa, 4/93) - Kul hakkı çok önemlidir.
Hadislerde de emanetin korunması ve kul hakkından sakınılması vurgulanmıştır:
"Her kim bir müminin malını izinsiz alırsa, kıyamet gününde Allah onun yüzünü ateşe sürer." (Buhari)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, günümüzde kuruşların tedavülde az olması nedeniyle yuvarlama yapmak zorunda kalmanız anlaşılabilir bir durumdur. Ancak, bu yuvarlama sonucu kasada oluşan fazla para, müşteriye ait bir haktır ve doğrudan gişe görevlisinin kendi hatasını kapatmak için kullanılması doğru değildir. Bu para emanettir ve sahibine iade edilmelidir. Eğer iade imkanı yoksa, bu fazla para devletin kasasına intikal ettirilmelidir. Devlet adına çalışan gişe görevlileri, bu tür durumlarda mutlaka üstlerine veya ilgili birimlere bilgi vermeli, kendi cebinden ödeme yapma sorumluluğu ise ancak kasada gerçek bir açık varsa ve bu açık görevliden kaynaklanıyorsa söz konusu olur.
Öte yandan, fazla para birikimi varsa ve sahibine ulaştırmak mümkün değilse, bu para "hak sahiplerinin adına" ihtiyaç sahiplerine verilmek üzere sadaka veya infak olarak kullanılabilir. Bu durumda niyet çok önemlidir; niyetin hak sahiplerinin rızası ve izni doğrultusunda olması gerekir. Böylece kul hakkı ihlal edilmemiş olur ve bu hayır, Allah katında sevap kazandırır.
Diğer Görüşler
Şafii ve Maliki mezheplerinde de benzer şekilde, emanete riayet esastır. Fazla para, sahibine iade edilmediği sürece harcanmamalıdır. Ancak bazı durumlarda, özellikle devlet kurumlarında, bu tür küçük farkların devlet kasasına intikal ettirilmesi ve görevlinin sorumluluğunun sınırlandırılması yönünde pratik çözümler önerilmektedir.
Sonuç
Gişede oluşan fazla para, gişe görevlisinin kendi hatasını kapatmak için kullanılamaz. Bu para emanettir ve sahibine iade edilmeli veya devlet kasasına teslim edilmelidir. Eğer iade mümkün değilse, "hak sahiplerinin adına" ihtiyaç sahiplerine sadaka olarak verilmesi uygun ve sevap kazandıran bir davranıştır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
