Kardeşlerle ortak olan gelirin zekatı nasıl hesaplanır?
Sorunun Detayı
"Ortak para ile alınmış beş evimiz var. Oturduğumuz evlerin dışında iki evin kira gelirlerini toplayıp üçe bölüyoruz. Üçümüz farklı evlerde oturuyoruz. Vergi ve masraflarını üçe bölerek ödüyoruz. Yani almış olduğumuz bütün malların giderleri ve borçları ortak hesap üzerinden dönüyor. 2011 Mayıs ayında almış olduğumuz beşinci evin 25.000 TL borcu var, bu borcu gelen kira ve maaşlarımızdan ortak olarak ödüyoruz. Şu an abimde nisap miktarı kadar takı var. Annemde ve bende yok. Zekât hesabını nasıl yapmalıyız?"
Açıklama
Ortak mal ve gelirlerin zekâtı, İslam hukukunda önemli bir konudur. Kardeşler arasında ortak kullanılan malların ve gelirlerin zekâtının nasıl hesaplanacağı, malın niteliği, borç durumu ve ortaklık şekline göre değişiklik gösterir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, ortak mal ve gelirlerin zekâtı, her ortağın hissesi üzerinden ayrı ayrı hesaplanır. Ortak malların borçları düşüldükten sonra kalan net değer üzerinden nisap miktarına ulaşan kısmın zekâtı verilmelidir. Ortak borçlar, ortak malın değerinden düşülür. Kira gelirleri ise elde edildiği yıl içinde zekâta tabidir.
Deliller
Kur'an'da zekâtın farz oluşu ve malın temizlenmesi için verilmesi emredilmiştir:
"Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin..." (Bakara, 2/43)
Hadislerde de malın zekâtının verilmesi gerektiği belirtilmiştir:
"Her yıl Ramazan ayında malınızda bulunan altın, gümüş, ticaret eşyası ve hayvanların zekâtını verin." (Buhari, Zekât, 1)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, ortak mallarınız ve gelirlerinizle ilgili zekât hesabı yaparken öncelikle ortak malın toplam değerini tespit etmelisiniz. Beş evinizin toplam piyasa değeri ve kira gelirleri belirlenmelidir. Bu toplamdan, ortak borç olan 25.000 TL düşülür. Borç, malın değerinden düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden nisap miktarına (güncel altın veya gümüş nisabı) bakılır.
Kira gelirleri ise elde edildiği yıl içinde zekâta tabidir. Ortak kira gelirleri toplanıp üçe bölünerek her birinizin payı bulunur. Her birinizin kira gelirinin toplamı, nisap miktarını aşarsa, bu gelir üzerinden %2,5 oranında zekât verilmelidir.
Ortak giderler ve vergiler de ortak hesap üzerinden ödendiği için, bu giderler kira gelirlerinden düşülerek net kira geliri hesaplanmalıdır. Böylece gerçek kazanç üzerinden zekât hesaplanır.
Abinizin nisap miktarında takısı varsa, onun takısı da zekâta tabidir. Takıların değeri hesaplanırken, altın ve gümüşün güncel fiyatları esas alınır. Annenizin ve sizin takınız yoksa, bu konuda zekât yükümlülüğünüz olmaz.
Özetle, ortak mal ve gelirlerinizin toplamından borç ve giderler düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden her birinizin payına düşen miktar hesaplanır ve nisap miktarına ulaşan kısım için %2,5 zekât verilir.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de benzer şekilde ortak malların borçları düşüldükten sonra zekât verilmesi esastır. Ancak bazı mezhepler kira gelirlerinin zekâtını farklı zamanlarda vermeyi tavsiye edebilir. Hanefi mezhebi kira gelirinin elde edildiği yıl içinde zekâtını vermeyi uygun görür.
Sonuç
Ortak mallarınızın ve gelirlerinizin toplamından borç ve giderleri düşürüp net tutar üzerinden her birinizin payına düşeni hesaplayın. Nisap miktarına ulaşan kısım için %2,5 zekât verin. Böylece hem malınız temizlenir hem de Allah'ın emrine uygun hareket etmiş olursunuz.
